REN CHAR Ni về Thơ

 

 

Ren Char (1907-1988) l gương mặt hng đầu của thơ Php tk20. Sinh trưởng tại vng Provence, thin nhin miền Nam ghi dấu ấn trong cc bi thơ đầu tay v tập Arsenal (1929) đ được luard khen tặng. Với tập thơ tiếp theo, Ralentir Travaux (1930) - tc phẩm chung của Char, luard v Andr Breton ng gia nhập trường phi siu thực một vi năm rồi vĩnh viễn chia tay v cảm thấy nhm ny bị Aragon tm cch thao tng. L một thủ lĩnh b mật trong cuộc khng chiến chống qun Đức xm lược, những sng tc giai đoạn ấy được tập hợp trong tập Feuillets dHypnos (1946) đề tặng Camus. Từ đ ng một mnh một ci; vừa thm hiểm vng bất khả tri gip giới thi ca v tư tưởng, vừa sng tc gần ba mươi tc phẩm thơ v kịch để tạo nn một sự nghiệp văn học lớn. (ng được vinh dự hiếm c khi Tủ sch Pliade xuất bản Ton Tập cc trước tc của ng vo năm 1983.) Trong hnh trnh nghệ thuật ng kết bạn với nhiều danh họa như Picasso, Braque, Matisse, Kandinsky, Giacometti, de Stael, Wilfredo Lam Char từng hợp tc với nhạc sĩ Porte v Braque để dựng vở ballet La Conjuration (1947); Pierre Boulez đ chọn ba bi thơ trong Le Marteau sans Maitre (1955) để phổ thnh một tổ khc avant garde. Một điều lạ thường l Char khng thắng giải Nobel trong khi ng được cc tn tuổi như Camus, Pasternak, Saint-John Perse ngưỡng mộ. Kh tnh với bản thn trong từng cu, ngoi sng tc thơ ng cn thử thch ngi bt với loại mỹ học khắt khe nhất của ngn từ, tiu biểu trong thể loại cch ngn (aphorisme) m ng đ tiếp thu từ cc hiền triết thời tiền-Socrate như Parmnide, Empdocle hay Hraclite. Chnh nội dung hm sc giu tư tưởng trong tc phẩm của nh thơ đ đem đến cho ng những người bạn trong giới triết gia như Bataille, Grenier, Blanchot, Beaufret, v đặc biệt nhất l Martin Heidegger. Trong một lần viếng thăm Char tại vng qu miền Provence, Heidegger đ lm tặng ng bi thơ tri m nhan đề Czanne với cu cuối: Zeigt sich hier ein Pfad, der in ein Zusammengehren des Dichtens und des Denkens fhrt? ( Nơi đy c mở ra chăng một lối đi cho tư tưởng v thi ca hội ngộ?).

 

Những cch ngn trch dịch sau đy được tuyển từ vựng tập Dans lAtelier du Pote, Gallimard, 2007; đặc biệt đoạn Sur la Posie (758-761, 864-866). Với những suy tưởng ny, hi vọng người đọc sẽ tiếp nhận được phần no tinh hoa của một hồn thơ.

 

CHN PHƯƠNG

 

 

Tu es press dcrire comme si tu tais en retard sur la vie

Mi viết gấp viết vội lm như mi trễ giờ khng theo kịp cuộc đời

 

La ralit sans lnergie disloquante de la posie: quest-ce?

Hiện thực thiếu mất năng lượng bung ph của thơ: n ra ci g?

 

Produis ce que la connaissance veut garder secret, la connaissance aux cent passages.

Tri kiến ngoằn ngoo trăm lối để giấu kn điều ẩn mật - hy tc tạo n ra.

 

Un pote doit laisser des traces de son passage, non des preuves. Seules les traces font rver.

Nh thơ nn để lại cc vết tch hnh trnh của mnh, khng để lại chứng cứ. Chỉ vết tch mới tạo ra mộng mơ.

 

La posie vit dinsomnie perptuelle.

Thơ tồn tại nhờ mất ngủ triền min.

 

Lev avant son sens, un mot nous veille, nous prodigue la clart du jour, un mot qui na pas rv.

Khng đắm chm trong mộng , con chữ thức trước nghĩa của n v ban pht nh dương quang khiến ta bừng tỉnh.

 

Le chien errant n'atteint pas forcment le fort.

Khng chắc g con ch hoang đi lạc tới rừng.

 

On ne partage pas ses gouffres avec autrui,seulement ses chaises.

Ta chỉ chia nhượng được mấy ci ghế cho người khc, những vực thẳm của ta th khng.

 

Le prsent-pass, le prsent-futur. Rien qui prcde et rien qui succde, seulement les offrandes de l'imagination.

Hiện tại-qu khứ, hiện tại-tương lai.Khng c g đến trước v chẳng c g tới sau, chỉ c những tặng phẩm của tưởng tượng.

 

Le temps vu travers l'image est un temps perdu de vue. L'tre et le temps sont bien diffrents. L'image scintille ternelle, quand elle a dpass l'tre et le temps.

Thời gian nhn xuyn qua tượng l năm thng biệt tăm. Hữu thể với thời gian khc biệt nhau nhiều. tượng lấp lnh đời đời khi đ vượt xa thời gian v hữu thể.

 

Allez l'essentiel: n'avez-vous pas besoin de jeunes arbres pour reboiser votre fort?

Điều chủ yếu l đy: cc người khng cần những cy non để gầy lại rừng hay sao?

 

La lucidit est la blessure la plus rapproche du soleil.

Sự sng suốt l vết thương gần mặt trời nhất.

 

Ne t'attarde pas l'ornire des rsultats.

Đừng nn lu với dấu vết cc thnh quả để lại.

 

Au centre de la posie, un contradicteur t'attend. C'est ton souverain.

Lutte loyalement contre lui.

Nơi tm điểm thi ca, kẻ phản biện chờ mi. Đ l cha tể của mi.

Với kẻ ấy mi phải đấu một cch trung thực.

 

Notre hritage n'est prcd d'aucun testament.

Chẳng c lời di chc no bo trước gia ti của chng ta.

 

Comment vivre sans inconnu devant soi?

Sống bằng cch no nếu pha trước thiếu sự bất khả tri?

 

La vrit attend l'aurore ct d'une bougie.

Chn l chờ đn rạng đng bn ngọn đn cầy.

 

Il faut rapprendre frapper le silex l'aube, s'opposer au flot des mots.

Phải học lại cch nhen đ lửa lc bnh minh, chống lại dng chảy từ ngữ.

 

Magicien de l'inscurit, le pote n'a que des satisfactions adoptives. Cendre toujours inacheve.

Ph thủy của bất an, nh thơ chỉ c những thỏa mn nhận tạm.

Tro chy mi chưa tn.

 

Le pome est l'amour ralis du dsir demeur dsir.

Bi thơ l mối tnh toại nguyện của dục vọng mi mi l dục vọng.

 

La seule signature au bas de la vie blanche, cest la posie qui la dessine.

Chữ k duy nhất bn dưới cuộc đời để trắng l chữ k của thi ca.