MỘT T NHN GULAG SỐNG ST TRỞ THNH DỊCH GIẢ TIẾNG NGA LỪNG DANH

(Galgczy rpd 1928.)

 

Gulag nghĩa l g? Theo những người cộng sản đ l một hệ thống c tn Trại cải tạo để rn rũa con người, trong thực tế đ l một loại địa ngục trần gian. Ở nước Nga X Viết những trại cải tạo ny được dựng ln ngay từ năm 1917, nhưng hệ thống ha, mở rộng v củng cố những trại ny hon tất vo những năm 30 của thế kỷ trước. T nhn người Hungary phần lớn rơi vo cc gulag của nước Nga X Viết năm 1942, nhưng bn cạnh cc t binh chiến tranh, cuối năm 1944 những người dn thường Hungary mang cc bản n chnh trị cũng bị la tới đy, c khoảng su bảy trăm nghn t nhn Hungary trong cc gulag X Viết v t nhất ba trăm nghn người đ chết.

Galgoczy rpd một thanh nin Hungary 17 tuổi, ngay sau khi Thế Chiến II.vừa kết thc đ cng hai người bạn của mnh tổ chức một nhm học sinh chống lại lnh X Viết lc đ đng ở Hungary. Kế hoạch non nớt của những người trẻ tuổi thất bại, ba thanh nin bị bắt ngay lập tức, sau đ họ bị kết n 20 năm t đi cải tạo trong trại tập trung ở nước Nga X Viết. Vo trại cải tạo r rng mang lại sự nhẹ nhm hơn l bị xử bắn- dịch giả Galgoczy rpt nhớ lại- 17 tuổi người ta chưa c định chết.

ng nhớ mi chuyến tu đi trong 2 thng chở cc t nhn chen chc nằm ln nhau trong cc toa chật chội, đm đm tu dừng lại để điểm danh trong ci rt m 30-40 độ, đấy l sự gian khổ đầu tin khng thể no qun trong cuộc hnh trnh đến gulag. Đầu năm 1948 đon tu đưa những kẻ chống đối đến vng Chelyabinsk gần dy ni Ural. Tại đy họ bắt đầu bị bắt lm việc cật lực trong ci rt m 30 độ, với khẩu phần ăn hng ngy v cng t ỏi. Đm t nhn chnh trị sau đ bị đưa đến một vng pha bắc Kazakhstan để khai thc than đ khi cc mỏ than lớn lần lượt mở ra. Trong trại cải tạo ny c rất nhiều t nhn người Hungary

Tnh cờ chng thanh nin Arpt được pht hiện ra l người biết k họa chn dung rất đẹp v biệt ti ny đ cứu sống chng trai. Những t nhn người Nga được php nhận thư v qu của gia đnh, cũng như được gửi thư về nh, tất nhin t nhn nước khc khng được. Arpat nhận vẽ chn dung cho những t nhn người Nga để họ gửi về cho gia đnh, v họ trả tiền cng cho anh bằng đồ ăn họ nhận được.

V trong trại ngn ngữ chnh thức l tiếng Nga, ai muốn sống st kẻ đ cần phải học tiếng Nga. Chng thanh nin Hungary học tiếng Nga rất nhanh, sau 6 năm Arpat đ c thể đọc tiểu thuyết Chiến tranh v Ha bnh một cch trơn tru. V việc học tiếng ny Arpat bắt đầu lm quen v đặc biệt yu mến thơ ca Nga. Anh học từ cc bạn t người Nga v sau ny từ sch. Anh c những người bạn t Nga hiểu biết v gip đỡ anh học, tm hiểu thơ ca Nga mottj cch kỹ lưỡng.

Trong trại cải tạo Galgoczy Arpat kết bạn thn thiết với một thanh nin người Tcta bị bắt ngay trn trường đại học v giải xuống trại v chống lại chế độ X Viết. Sau ny người thanh nin đ trở thnh một trong những nh văn Tacta nổi tiếng nhất, v suốt đời đi tm người bạn t cng với mnh m khng được, chỉ sau khi Ajaz Giljazov- nh văn nổi tiếng đ mất, gia đnh ng mới tm ra Galgoczy Arpat, v đưa cho người bạn t của nh văn, lc ny cũng đ trở thnh một dịch giả Hungary nổi tiếng bức chn dung ng vẽ bạn mnh khi cn ở chung với nhau trong trại cải tạo X viết.

Kapcsolódó kép

Sau khi Stlin mất, cc t nhn nước ngoi ở cc gulag lần lượt được thả. Khng c giấy tờ ty thn, lc đ chế độ ton trị của Rakosi đang củng cố ở Hungary khng muốn lin quan đến cc t nhn chnh trị nn Galgoczy Arpat đnh ở lại Kazahstan v lm việc tại một mỏ than, v lấy một c gi Balan cũng l bạn t trong trại cải tạo lm vợ. Năm 1960 cuối cng ng cũng thu xếp v quay trở về qu hương Hungary cng vợ v 2 đứa con.

Về nước ng lm tất cả mọi nghề để kiếm sống từ lm người chở hng đến lm cng nhn nh my, v những lc rỗi ri ng bắt đầu dịch văn thơ Nga từ bản gốc tiếng Nga. Thnh cng đầu tin của ng l bản dịch bi thơ Demon của Lermontov ra tiếng Hungary. Cc bản dịch thơ của ng trung thnh với chất Nga trực tiếp từ thứ ngn ngữ ng học trong trại cải tạo, thứ ngn ngữ m cc bạn t người Nga đ truyền tải tnh yu qu hương, yu nền văn ha của họ thấm đẫm vo con người ng.

Khng được php đồng nhất tinh thần, linh hồn, nghệ thuật của duy nhất một dn tộc với một hệ thống chnh trị đ lm vấy bẩn v qu quặt họ. Khng c chỗ v sẽ khng bao giờ c chỗ cho sự đồng nhất ny.-

Galgoczy Arpat pht biểu khi cho ra đời một dịch phẩm đặc biệt của ng mang tựa đề Một tnh yu kỳ lạ. Ba thế kỷ thơ ca Nga gồm: 450 bi thơ v su trường ca thơ của 68 nh thơ cổ điển Nga. Dịch phẩm ny đạt kỷ lục thế giới về số lượng cc bi thơ dịch, v tổng thống Jelcin đ từng tặng ng giải thưởng Hữu nghị về cng trnh dịch thơ Puskin, v cng 20 dịch giả nước ngoi khc nhận giải thưởng từ người đứng đầu nh nước Nga Putyin nhn kỷ niệm 850 năm thnh lập thủ đ Moskva. Tại Hungary ng được trao giải thưởng Jozsef Attila v Palldium.

Tc phẩm cuộc đời của một trong những dịch giả tiếng Nga hay nhất của Hungary từ một người chống đối chế độ X viết, đi qua trại cải tạo kht tiếng (gulag) của một chế độ cộng sản độc ti đ thnh cng như thế đ.

(Nguyễn Hồng Nhung sưu tầm, dịch từ nguyn bản tiếng Hungary- 2019. mjus. 15)

Furcsa szerelem