TRÍCH THƯ CỦA HAMVAS BÉLA GỬI NÉMET FERENC

Sau cả một ngày khá bồn chồn, làm việc chậm chạp, tối ngồi xem các đoạn trích Kinh Thánh và nghe nhạc nhà thờ, cuối cùng tôi đọc Hamvas Bela và quyết định dịch một bức thư của ông gửi cho bạn. Đây là bức thư của một người thủ kho, từ khu công nghiệp nặng sau ngày làm việc gửi cho bạn ḿnh.

Có thể h́nh dung đời sống, tư tưởng ngày thường nhật của một trong những nhà thông thái lớn nhất châu Âu thế kỷ XX. như thế này chăng? Thời đại của chúng ta là một thời đại quái gở nhất, không thể giải thích, h́nh dung bất cứ điều ǵ nổi.

Nhưng:

Thư của Hamvas Bela cũng chả khác ǵ tác phẩm của ông, cũng trực tiếp, thẳng, tỉnh táo, tràn đầy xúc cảm, chất người trong ông bộc lộ vừa hùng tráng vừa bi thương, vừa trữ t́nh, như chính ngôn ngữ của con người vậy. Tất cả những kẻ cầm bút hăy như ông, vừa giản dị vừa đời thường vừa huyền thoại vừa giai thoại, vừa thời cổ xa xưa, vừa ngày hôm nay - vừa cùng thời đại với chúng ta....

Đấy là tính chất ǵ vậy? nội dung của tri thức, của sự thông thái của một CON NGƯỜI đích thực? (NHN)

……………………

‘’Giờ đây trong công việc nói chung tiến triển rất chậm của tôi bỗng có sự thay đổi, đột nhiên một loạt sự việc bỗng chín muồi. Công việc đ̣i hỏi sự hy sinh, bởi vậy anh đừng buồn nếu tôi không viết cho anh. Tôi không thể chú ư đến bất kỳ việc ǵ và làm bất cứ việc ǵ khác. Những lúc này con người xử sự như một kẻ mộng du.

Có thể sau một tháng nữa, nếu vẫn tiếp tục như bây giờ tôi sẽ chuẩn bị xong phần cơ bản nhất. Anh sẽ thấy nó có hai phần, ĐẠO ĐỨC THẲNG THỪNG và BỘ MÁY HÀNH CHÍNH. Toàn bộ tác phẩm sẽ gấp ba lần hai phần này- từ hai, ba phần cơ bản có thể lên đến năm mươi trang.

Tôi muốn cho tác phẩm này cái tên PATMOSZ, một ḥn đảo Hy Lạp mà Hölderlin đă viết một bản trường ca tuyệt đẹp về nó, và là nơi Thánh Gioan đă viết Sách Khải Huyền.

Mục đích của tôi là khái niệm hóa những suy nghĩ từ trước tới nay, và tôi dẫn dắt toàn bộ đến một điểm duy nhất, cái, như chúng ta thường nói, như vậy sẽ đạt tới danh giá chân chính của con người, dù bằng roi quất đi chăng nữa- trước hết để chống lại chính bản thân tôi. Trong toàn bộ nỗi tối tăm cuốn sách nêu lên tôi dự phần vào đó. Và cứ như vậy tiếp tục. Và nếu xong công việc này, tôi sẽ làm nốt phần cuối của cuốn Minh Triết Thiêng Liêng tôi đang bỏ dở.

Tôi nghĩ nhiều đến anh. Tôi là kẻ may mắn. Trong thời kỳ khủng hoảng tôi đă gặp một người, người ấy đă lay tôi, đă đánh thức tôi. Nỗi đau đớn của tôi khôn nguôi đến nỗi tôi không thể đưa tiếp sự thức tỉnh này cho tất cả mọi người, những người cũng cần nó y như lúc tôi cần.

Bởi vậy tôi đă dồn hết sức vào viết, công việc duy nhất tôi có thể dùng nó để phục vụ. Cho dù tại đây không thể ở mức độ như tôi mong muốn. Tôi biết anh cũng cần một kẻ đánh thức anh, nhưng tôi không thể là kẻ đó, không bao giờ tôi làm nổi, với bất kỳ ai.

Nietzsche từng nói một đời sống lớn không phải là một đời sống cầu nguyện, mà là một đời sống chạm vào ai người đó cũng đều biết hiến dâng. Trở thành kẻ dâng hiến! Người ta nói Ramakrisna từng là người như vậy, chỉ mới nghe giọng nói của ngài thôi con người đă nhẹ nhơm quay trở về nhà. Tất nhiên: phải chăng tôi đă sống một đời sống để có thể mong muốn được như vậy? Không đời nào. Vậy mà tôi không thể nào từ bỏ được nó. Những quyển sách? Bất lực làm sao!

Khi trước tôi có một giấc mơ khiến tôi tỉnh dậy tim đập th́nh thịch. Giấc mơ nói rằng Thượng Đế hoàn toàn bất lực : ngài không giúp được tôi nữa mà ngược lại, tôi cần giúp ngài. Tôi đă sợ khủng khiếp và run rẩy. Tôi không biết giấc mơ có nghĩa ǵ. Giấc mơ đêm qua của tôi ( mà thành phố Szombathhely cũng có vai tṛ trong đó, thậm chí cần nhấn mạnh đến nó), chúng ta đă đưa Chúa Jezus đang hấp hối về, như nghi lễ ngày thứ năm lớn, và Chúa chết trong ṿng tay chúng ta, nét mặt Người thay đổi, trở thành một khuôn mặt người hiện đai, vàng đi- c̣n tôi khóc nức nở, tim tôi muốn rơi xuống.

Rất có thể những giấc mơ có quan hệ với ṿng quay của các tinh tú (ngày tận thế!)- tôi nghĩ rằng đây là khoảng thời gian khó khăn chưa từng thấy. Không thể thử hay sao, chúng ta hăy giúp Thượng Đế? Chút ít thôi. Hăy đưa hy vọng cho ngài, rằng nếu không có cái khác ít nhất có kẻ vẫn yêu ngài.

Tôi biết rằng, anh cũng biết trong điều này không có chút ǵ ảo năo, không có chút ǵ tăm tối, không có chút ǵ đau đớn – sống một cách tỉnh táo, đấy là điều lớn nhất. Biết, cái ǵ đang xảy ra.

Đừng thấy nặng nề khi tôi rao giảng nhé. Hăy viết cho tôi. Ôm anh với t́nh thương yêu và t́nh bạn: Hamvas Bela.

(Khu công nghiệp Tiszapalkonya. 1962. február. 22.)

Nguyễn Hồng Nhung dịch từ nguyên bản tiếng Hung

( Budapest. 2016. október 13)