P H Ạ M T H Ị A N H N G A
nhật nguyệt
D Ấ U Y Ê U
T h ơ
N H À X U Ấ T B Ả N T H U Ậ N H O Á 2 0 1 0
n h ậ t n g u y ệ t
D Ấ U Y Ê U
P H Ạ M T H Ị A N H N G A
N H Ậ T N G U Y Ệ T
D Ấ U Y Ê U
T h ơ
N h à x u ấ t b ả n T h u ậ n H o á
2 0 1 0
P H Ạ M T H Ị A N H N G A
nhật nguyệt
D Ấ U Y Ê U
T h ơ
N H À X U Ấ T B Ả N T H U Ậ N H O Á 2 0 1 0
n h ậ t n g u y ệ t
D Ấ U Y Ê U
P H Ạ M T H Ị A N H N G A
N H Ậ T N G U Y Ệ T
D Ấ U Y Ê U
T h ơ
N h à x u ấ t b ả n T h u ậ n H o á
2 0 1 0
H́nh như là t́nh yêu
Người ta đă từng nói đến một nền âm nhạc tuổi ngọc, một nền hội hoạ tuổi ngọc, một nền văn xuôi tuổi ngọc, tương đương với ư niệm tuổi teen, vậy có thể nghĩ đến một dạng thức văn học tuổi ngọc trên nền tảng của một tâm lư học tuổi teen (psychology of teen age). Tại sao không? Phạm Thị Anh Nga đă thử ng̣i bút cho ta một dạng thức của thơ như vậy, từ khi chị bắt đầu đưa đẩy ng̣i bút theo một cảm hứng riêng. Phải chăng đó là những dự báo đầu tiên về tâm hồn, nhưng dù sao một tiếng chim quyên bé bỏng cất lên trong khu vườn cũng báo cho nhân loại biết rằng mùa thu đang về. Người ta đă thấy một phần của thế giới âm nhạc trong trào lưu nhạc trẻ hiện nay, một phần của thế giới hội hoạ trong bút pháp tranh làng Hồ và bút pháp của Walt Disney, hoặc chất văn xuôi tuổi ngọc qua thế giới đồng dao hoặc qua không khí truyện đầy chất huyền thoại...
Thế rồi tuổi ngọc cũng qua đi, không kịp nhận biết, nó qua đi khỏi tầm mắt, không thể t́m lại, như “bóng câu qua cửa sổ”. Ở đây Anh Nga sẽ đưa ta trở lại một thế giới c̣n trinh nguyên của chính tâm hồn thơ dại của ḿnh và
góp nhặt lại để đưa vào thế giới sách. Không phải là không thể t́m thấy, nhưng nói thực, cũng thật là hiếm khi một tập thơ của tuổi ngọc đến tay độc giả để mang lại cho con người những tiếng nói bập bẹ đầu tiên của con người bắt đầu nh́n vũ trụ. Quả nhiên không hề có một sự cuồng say, mất tự chủ nào; tất cả chỉ là sự đằm thắm, nhẹ nhàng, như khi trong giờ lưu luyến, t́nh yêu, sự cô đơn, sự giận hờn, t́nh thương đối với người cha đă mất, nỗi e sợ ngập ngừng khi tiếp nhận t́nh yêu thương và chút kính nể đối với kẻ mà tác giả gọi là “ông bạn lớn”... Anh Nga vẫn biết quan sát một thành phố để xem nó khác hoặc giống với Huế như thế nào (Paris và Rouen). Cũng có đầy đủ những nhân vật cụ thể, nhưng tự nhiên nó đă đổi khác với tâm trạng người đi, người nh́n, là người có tâm hồn tuổi ngọc. Những nỗi niềm trong ḷng giống như là chỉ được Anh Nga chiết ra để dệt nên ổ kén để hồn vía của Nga nằm gọn ở trong đó và thoát xác bước ra, nhạy cảm và sinh động để bước vào tuổi trưởng thành và loay hoay t́m định nghĩa của t́nh yêu, và để trải nghiệm những năm những tháng tiếp theo của cuộc đời cho đến những phút giây tận cùng trước khi thênh thang bước vào cơi khác.
Ngày 20 tháng 11 năm 2009
Hoàng Phủ Ngọc Tường
ngọn gió đi qua
làm rớt cái hôn mà không biết
em nhặt về
gói ghém
gởi cho ai
1988
nước mắt
là cái thước đo hờn dỗi
mỗi lúc giận anh
ở xa
nó trở thành thương yêu
nỗi nhớ
và cái buồn
thấm đẫm trong em
1988
sao đổ tại trời
tại phép thánh thần
thiên binh địa tướng
khiến chúng ḿnh
ngă chúi vào nhau
chỉ là
nhịp rung thần kỳ
không hiểu nổi
giữa mênh mông
t́nh cờ
1995
thảo nào đang nắng bỗng mưa
đang ngày bỗng tối đang trưa bỗng chiều
thảo nào chân bước vẹo xiêu
tựa cây cây đổ qua cầu cầu nghiêng
tưởng là thoáng nhớ thoáng quên
có đâu tóc rối mắt quầng môi phai
tội t́nh ai lắm ai ơi
bé đừng chạy vội rồi vấp nắng
nắng mô thương gót nhỏ hài thêu
lỡ té đau buồn ḷng anh lắm
cứ khoan thai buổi học về chiều
áo bé trắng thơm hương sách vở
nhắc nhớ về một thuở học tṛ
gửi cho anh nụ cười chớm nở
kẻo anh về dáng lại buồn xo
răng cứ lủi thủi đi không ngó
cho anh soi bóng ở mắt hồng
mắt dễ thương làm anh lớ ngớ
đứng tim anh bé chịu đền không
trách ông trời cớ chi ác lạ
giữ bé hoài ở tuổi ngây ngô
biết răng chừ mới hồng đôi má
mới thẹn thùng ngó lăng đi mô
túi ni e là anh ngủ mớ
trong chiêm bao áo lụa bé về
sẽ ngập ngừng nh́n anh không nói
mà đượm hồng cả một cơn mê
Anh đưa em về trong đêm hoang vu
xe lăn bánh êm như tấm thảm bay huyền thoại
giữa mênh mông bốn bề yên ngủ
có hai kẻ lạc loài thao thức bên nhau
Anh đưa em về trong đêm thâm u
đêm tối đen như tấm áo tử thần dày đặc
văng vẳng thầm th́ tiếng anh hay là tiếng gió
đọng trên vai em đọng trên tim em
Anh đưa em về trong đêm mê cung
ánh mắt anh dịu dàng bàn tay anh nồng ấm
thời gian cho nhau đếm từng giây từng khắc
đời thường dễ ǵ dung chứa mộng và mơ
Anh đưa em về đường xa ôi xa
nỗi nhớ đă giúp em vượt hàng trăm cây số
t́m cho nhau làn hơi thân quen mật ngọt
tia sáng dịu dàng cho những tháng ngày tăm tối lênh đênh
Anh đưa em về với núi cùng non
về với căn pḥng lưng chừng triền dốc
về với tĩnh yên với mây trời gió núi
với cơi riêng em một cơi chỉ riêng em
3 / 2002
có thể bây giờ
lá chưa đau
và sương mai
chưa long lanh ngấn nước
có thể bây giờ
cỏ chưa khóc
mưa chưa than van
chiều chưa man mác
có thể bây giờ
nắng chưa phai
gió chưa rối tóc
và hạt bụi
chưa vương lên mắt
nhưng hoài huỹ xa xôi
làm sao em dỗ dành
nhịp tim thổn thức...
nào ngại ǵ đâu
mưa
chỉ vừa ướt tóc
phơn phớt dịu dàng
những chấm sao
mưa Paris
không ồn ào giận dữ
như băo tố Bretagne
không âm ỉ
như mưa rừng Fontainebleau
không dai dẳng dầm dề
như mưa Huế
cũng không bất chợt
như mưa Sài G̣n
tựa vai ai
em thèm
giấc ngủ b́nh an
trong tiếng ru th́ thầm
của mưa
* để đáp trả những câu thơ:
đường lên tiên động vô vàn khó
đường xuống trần gian có dễ ǵ...
chỉ e
anh ngại
đường xa
ngại lối vào trắc trở
ngại lối ra gập ghềnh
phải mà
chung ngơ
chung hiên
có khi đâm vướng bước
đến chẳng thèm ngó nhau
vẫn là Huế đó thôi [1]
con sông ngăn đôi thành phố
nhà em bên hữu
bên tả là cơi mơ
quanh một ṿng hết phố
lẩn quẩn dăm đường ngang dọc
về đi thôi
luyến lưu ǵ mà e ấp ngập ngừng
cũng buổi chiều êm
âm thầm tiếng nhạc
trong tĩnh yên
cũng bờ dốc Nam Giao
xuôi về Bến Ngự
về ga
cũng An Cựu xa xa nhắc nhớ
bước lăng du
cũng xứ sở nhà quê
cũng nỗi niềm tỉnh lẻ
cũng nắng mưa chen mùa
như ḷng người bỗng dưng mưa nắng
ừ thôi chỉ một mùa hoa
trên đồi thông ngút ngàn xa gió hờn
bước về sao thấy bâng khuâng
sao hàng mây nhỏ lâm thâm khóc hoài
mưa lưa thưa măi không nguôi
ướt vai tóc để ngậm ngùi gió reo
ḷng ta vướng sợi mưa chiều
về tương tư cảnh núi đồi mưa bay
ừ thôi chỉ thoáng mơ này
ta về gửi núi nhờ mây trông chừng
mai ta đi lạc vào rừng
cũng nghe quen thuộc tựa chừng nơi đây
có thông từng chặp lung lay
nh́n người một thuở mưa bay trên đồi
thôi anh
nắng xế
chiều tà
t́nh phiêu du th́ măi
vẫn là
t́nh phiêu du
thế trần
c̣n luỵ
đường tơ
nỗi niềm riêng thôi câm nín
em về
kẻo khuya
muôn trùng
vạn nẻo
sơn khê
thênh thang anh dấn bước
mắt đầm đ́a
cứ mặc em
cuộc chơi
thôi khép
vào tim
dẫu mai ta thất lạc
cũng c̣n
t́m thấy nhau
ai tung bụi nắng
vào cỏ non xưa
em thiếu nữ
em nhặt nhạnh đến một đời
chưa tài nào gom đủ
dấu thu phai
ai gieo ḥ hẹn
vào thơ ngây
em một thuở
và mù tăm
mù tăm
mù tăm
năm nay Paris thường có những cơn mưa bất chừng
làm ngẩn ngơ du khách
trong đêm khuya
hay giữa ban ngày
không báo trước
mưa
dẫu trái mùa
vẫn lạnh lùng trút xuống
những sợi tơ cuộc đời
dịu êm mà vô cùng tàn khốc
hạt mưa nào
nhẫn tâm xua em vào đêm đen
không nơi ẩn náu
hạt mưa nào
cuốn trôi những mẩu bánh nhỏ nhoi
của cậu bé ngày xưa
thay chim chóc
để trong đêm âm u
em không t́m đâu ra lối đi về
chẳng thấy đâu là phương hướng
hạt mưa nào
âm thầm gợi nhớ
âm thầm xói vào
dấu yêu
có phải suốt dọc chiều dài cuộc sống
em vẫn măi chơi tṛ trốn t́m
với những cơn mưa
* tặng T.H.N.
về thôi Ngh. - chớ ngại ngùng
dấu xưa nào có làm chùng bước nhau
tóc bay vướng phím mưa ngâu
tơ hồng Ngh. ước lao đao mất rồi
nhớ Ngh. em nhớ môi cười
vần thơ vết tích một thời cũ xưa
Ngh. về không khéo mây mưa
xoá tan những dấu chân đưa đón này
mốt mai rong ruỗi đó đây
có t́m một áng mây bay qua cầu
chất lên đôi chút mưa mau
mộng mơ thuở trước ngày sau cũng nhoà
nhớ thương chắc sẽ phôi pha
về thôi Ngh. – hăy thật thà quên em
cuộc đời đâu là những cộng trừ toán học
nên dễ ǵ chia khoảng cách gần xa
từ nhà ga tới chân cầu cứ ngỡ là xa
người thấy không vẫn trong tầm tay với
và c̣n mười hai tuần ba tháng
em nhẩm tính sao đây
cho ngắn lại chuỗi ngày
lênh đênh đất khách
dẫu đi đến ngày mai
dẫu đi hết cuộc đời
chẳng thể nào t́m ra chuyến xe mộng tưởng
hai mươi ba giờ đă qua [2]
người ơi mau cất bước
đường em đi c̣n hun hút ngh́n trùng
dẫu không là cô học tṛ kém cỏi
nhầm lẫn thời gian với không gian
em vẫn đáng với lời người trách cứ
bởi có khi em quên điểm mốc trong đời
trong đêm tối em suưt lạc đường quên phương hướng
đừng cho em quyền chọn một chuyến tàu
sẽ vô cùng hoang tưởng
bởi có chuyến tàu nào
không phải tiễn đưa
đừng cho em quyền chọn một con tàu
em t́m hoài không thấy
con tàu của ước mơ
không ai hai lần tắm trong một ḍng sông
không ai t́m nắng hồng khi chiều đă xế
cho dù mùa này
chín mười giờ đêm chưa thật là đêm [3]
người ơi thôi khép lại
mộng mơ hư ảo
cuối cùng cũng chỉ thế thôi
có nhau
tưởng như đơn giản
nhưng dễ ǵ mà định nghĩa
khi trang sách xưa
tích tuồng cũ
câu ca dao
nắng
và mưa
và gió
khi tất cả
có thể là nguyên cớ
để nhen nhóm
dấy lên trong nhau
nỗi nhớ
ôi nhiệm mầu
giản dị thế
nhưng dễ ǵ mà giải thích
khi sáng trưa chiều tối
quẩn quanh phố cũ
hay thơ thẩn góc trời xa
khi trong không gian thời gian
cả trong chiều sâu tâm thức
quanh em đông đúc
hay một ḿnh
mỗi một tích tắc
nỗi nhớ
có bao giờ
không là cơi phúc
khoan rơi
ơi ngọn lá mỏng
khoan rơi
cứ vin cành dù run rẩy
để lời ai xưa
c̣n bíu vào
xa xôi
mặc mưa thui thủi
mặc nắng liêu xiêu
nhấp môi hạt sương khuya vắng
ngỡ giọt hồng đào
tri âm
10 / 2003
thôi anh
tức giận có ích ǵ
chẳng qua trần thế
gióng hồi chuông xa
gọi về
cảnh tiên
sương khói u mê
đừng ngập ngừng
mà lạc lối
ở hay về cũng khó khăn
anh cũng đừng
ân hận ăn năn
em được khóc
là ân huệ đời ban
cho chúng ḿnh
đă là tiên
mà c̣n được vướng bụi trần
chẳng như sỏi đá
bên đường vô tri
sao anh c̣n
nấn ná mà làm chi
khiến em càng
dở khóc dở cười
chẳng giống ai
dù ǵ cũng đă hết
giờ chơi
dương trần réo gọi
cơi tiên
đâu dám cầm
cấm t. khóc dẫu về phương khác
gió sẽ mang lời nhắn tới em
những phiến mây cây lá nghe thầm
cũng chỉ chúc tơ hồng thêm chặt
cấm t. sợ mốt mai không gặp
thuở t. về lại chắc xa xôi
phải tại t. quên lối ngược xuôi
đường về phố t. không thèm nhớ
cấm t. lo lắng t́nh sẽ lỡ
dù ǵ cũng chỉ thoáng bâng khuâng
tuần lễ qua chưa khiến tim ngân
cùng nhịp điệu chỉ xao động tí
cấm t. ngại em quên t. kỹ
như quên nụ cười trong chiêm bao
môi cười xưa có phải héo rầu
cũng c̣n măi dẫu buồn da diết
cấm t. bảo sau này anh biết
bé lớn lên làm vỡ nhiều tim
trách chi em vẫn quá ngoan hiền
không thích sắm vai người đă lớn
cấm t. nhốt em trong lồng kín
đi quanh chơi chả được hay sao
t. làm em bỗng chốc lao đao
khi trao chiếc lồng ru chim nhỏ
em muốn cấm tim t. nhung nhớ
nhưng sợ mang tội với thánh thần
cấm t. nhiều em cũng phân vân
rằng quyền cấm em nào đâu có
ta phải kể như là đă lạc mất nhau
từ một hôm nào xưa đưa em về góc phố
ông bạn lớn quay đi không nói lấy một câu
để hoang phế đời nhau như muôn vàn tinh tú
ở thành phố xa chẳng lúc nào c̣n có
những đoản khúc phiêu du từ phố nhỏ nữa đâu
chẳng phải tại nơi ông, nơi em hay nơi ai cả
một khi ta đă bắt đầu tập tành quên nhau
ông nhỉ
nếu quên được đă là hạnh phúc nhất
dẫu tháng ngày sau có hụt hẫng không ngờ
em mong sao quên được ông ngay lập tức
bỏ hết muộn phiền dai dẳng từ lúc xưa
càng lớn lên em càng thấy rơ
không điều ǵ có thể tồn tại măi với thời gian
nếu ta không vỗ về săn sóc thường xuyên ấp ủ
thế mà ông lại quên khoấy đi cả một lời hứa cũ
không thèm về thăm em trong suốt mấy năm dài từ lúc ông quen và vụt xa em một cách không ngờ
ông cứ bảo – ông rất muốn bay ngay ra phố nhỏ
sống lại những ngày êm ấm đă xưa
nhưng ông không bao giờ về lại Huế không bao giờ
bỏ mặc em với nỗi mong chờ
những hạt nước mắt dỗi hờn không tránh khỏi
em chẳng có trách ǵ ông đâu ông
bởi em hiểu đời sống có những khúc quanh mông lung
làm lạc mất lối về vùng hạnh phúc nhỏ
nhất là một khi ông đă buộc ràng ḿnh với cơi đời đang sống ở nơi xa
và nhận thấy là không cần ǵ một chuyến về thăm
nuôi lại trong tim những xao động đă lịm tàn
cho t́nh cảm úa khô một nguồn hơi sống
cho cô bạn nhỏ ngày xưa một tia nh́n rất ấm
ru ngủ hồn nhau trong một lối đi cùng
những ngày dài nhất với bao biến chuyển quanh em
làm sao em khỏi có những lần oà khóc
cho lắm mất mát làm chùng ḷng mỗi lúc một nhiều thêm
và làm sao em khỏi tủi thân khi không có ông ở cạnh bên để vỗ về ủi an chăm sóc...
ông có biết với quá nhiều đổi thay trong ngày tháng qua
em đă quên phần nào những ǵ quanh ông bạn lớn
và cuộc sống mới măi xoay quần lấy em chẳng buông tha
làm nỗi nhớ về năm xưa ngày thêm phai nhạt
ông có biết mỗi ngày em quên ông thêm một chút
là sẽ có khi ông chỉ c̣n là cái bóng hắt hiu đối với đời em
và nếu có t́nh cờ gặp lại ông trong một lúc nào hao hụt
em sẽ tỉnh khô v́ hết nước mắt để rơi xuống rất êm đềm
ông bạn lớn có biết
nhiều khi phố nhỏ thật buồn với những cơn mưa
oà vỡ trên lối đi đă phai mất những dấu chân nào quấn quít
em vẫn nhủ với tim hồn mỗi khi nghe ướt đều trên môi má
“chỉ là những hạt mưa rơi nhoà trên mắt mũi mái tóc buông lơi và bâu áo dài buông trong gió”
em cũng nghe loáng thoáng đâu đây có lời hát nào quen thuộc
“đưa em về dưới mưa nói năng chi cũng thừa như mưa đời phất phơ chắc ta gần nhau chưa”
nhưng v́ em chỉ đi một ḿnh qua những lối mưa
không như một tối nào ông tiễn em ở góc phố
cho nên sâu đậm lắm sự lẻ loi trong những bước vụng về
lao đao như ngọn lá xa cành trước cơn băo nhỏ
từ tháng hai đến tháng bảy
năm mùa trăng mà mấy mùa thương
ḿnh xa từ dạo tiễn đưa năm cũ
khoảng cách mênh mông sao vẫn thấy gần
tháng bảy mưa ngâu vừa mềm nỗi nhớ
như tháng hai rét mướt ủ ngậm ngùi
trời sinh t. tháng bảy
trời sinh em tháng hai
không phải nồng thương th́ làm ǵ sau bao năm cách trở
vẫn chẳng mờ phai mơ ước một thời
vẫn chẳng mờ phai một thoáng mơ đời
dù hai phía đời chia hai đứa
vẫn chẳng mờ phai trong tâm trí một ngày
của năm xưa trời sinh t. tháng bảy
vẫn nhớ về
dù chưa một lần nâng cốc cùng nhau
vẫn nhớ về
có dễ ǵ hiểu được v́ sao
từ nơi em sang đến nơi t.
phải có đến hơn ngh́n cây số
đường đi tiếp nối
ơi những chuyến tàu những chuyến bắc những chuyến xe
từ phố nhỏ đến đất B.T.
nối lại đường tim
liệu có không một sợi tơ mềm
hồng thắm
chào mừng t. một ngày tuổi lớn
em vẫn loay loay trong góc lớp buồn tênh
bây giờ đang mùa tuyển sinh
em phải “giám thị” một pḥng thi để chuẩn bị chọn học tṛ vào năm học mới
trước mắt em
là những cái đầu cắm cúi
những dăy ghế bàn rộn rịp mùa thi
em biết gởi cho t. cái ǵ
chẳng lẽ gởi một tờ giấy thi có hai chữ kư
mà em luôn được kư ở hàng đầu
chẳng lẽ gởi t. một hoa hồng nhỏ
mà em đă vụng về phác hoạ theo những mẩu hồng ép khô của những năm xưa đoản khúc
ơi t.
mỗi một lời chúc
cũng khó ḷng gởi nhau
th́ làm sao cho tim hồn ngoan ngoăn
nhớ thương chỉ vừa đủ nghĩa tin yêu
không tan thành nước mắt
có lẽ mai sau
rồi sẽ có mai sau em tin thế
sau bao năm chia làm hai phía
cuộc sống sẽ mở ra cánh cửa nhiệm mầu
dù cửa đời rất nhỏ
để t. và em không phải gởi cho nhau những cánh hồng úa
từ xa
ḿnh sẽ suốt đời chăm sóc một vườn hoa
hạnh phúc
có đoá hồng nở rộ cho t.
có nụ hồng chớm hé cho em
ḿnh phân chia nhau công bằng t. nhé
và mỗi ngày “lễ lớn”
ḿnh đều có nhau
mai sau
rồi có đến cho nhau
cơi phúc
đón chào ngày năm xưa trời sinh ông bạn lớn
tháng bảy mưa ngâu
tháng bảy mưa lao xao
dễ thương như lời hứa mới hôm nào
có phải
t. ơi
từ tháng hai đến tháng bảy
năm mùa trăng mà chỉ một mùa thương
em hiểu ngoài những cái tên ba mẹ đă khai sinh
những kẻ thương nhau thường t́m thêm những tên gọi khác
có thể mượn vay ở những tích tuồng cổ xưa có vua cha ngai vàng uy nghi gấm hoa đài các
hay những thiên t́nh ca truyền tụng bao đời
có thể ngô nghê ngớ ngẩn đến buồn cười
những cái tên dù hay dù dở
cũng gợi lên nhiều nồng ấm yêu thương
những cái chung riêng ư nghĩa vô ngần
của hai con tim đồng nhịp
như hai ta
nhưng ông ơi đừng gọi em là Iseult là Eugénie là Anne là Véga
ông có muốn
đời măi măi chia xa
và hai đứa chỉ có thể t́m gặp nhau trong cơi chết
như Tristan và Iseult trong câu chuyện ngàn xưa
đă trót nốc rượu t́nh trong cơn khát
hay ông muốn
làm mây phiêu bạt muôn nơi
để em là Eugénie khắc khoải ngóng mong hoài
người bạn cũ
mỗi buổi chiều về thầm gọi Charles ơi
hay ông muốn
giây phút bên nhau ngắn ngủi
như trong chuyến rong chơi của công chúa Anne với chàng phóng viên trẻ tuổi
rồi nàng quay về gác tía cung son
nơi những lễ nghi triều phục cũ ṃn
giam hăm t́nh yêu và mơ ước
hay ông muốn
ḿnh là Sirius và Véga ở nửa thiên cầu nam và nửa thiên cầu bắc
hai v́ sao rạng rỡ nhất trong đêm
suốt đời nh́n nhau chẳng hội tụ một lần
không như Chức Nữ và Ngưu Lang với chiếc cầu ô thước
hăy gọi em là ǵ cũng được
nhưng đừng gọi em là Iseult là Eugénie là Anne là Véga
em chẳng muốn đâu một kết thúc chia xa
cho mầm hạnh phúc thương yêu vừa nhú
hăy gọi em là mèo mun là chó cún là chuột chù là bất cứ con nào trong mười hai con giáp
là mặt trời là mặt trăng là một v́ sao
là cỏ hoang giun dế cào cào
hăy gọi em bằng tất cả những cái tên ông thích
nhưng đừng gọi em là Iseult là Eugénie là Anne là Véga
đừng bao giờ gọi em bằng những cái tên dẫn đến chia xa
* gửi người anh xa xứ
anh nhé
đâu cần phải sóng đôi chung nhịp bước
anh vẫn đồng hành cùng em vào lớp học sáng nay
mưa Brest vỡ nhoà trên mắt môi em trên vai tóc em
hay mưa Huế mưa Paris
những cơn mưa suốt đời nối nhau vần vũ
rồi sẽ có hay không cho em những sợi mưa nhỏ nhoi ngoan hiền hạnh phúc
thay cho những trận mưa oan khiên nghiệt ngă băo bùng
cùng em vào lớp sáng nay
là ngôn từ của anh qua bài thơ bài văn em giảng
khi học tṛ mải mê theo âm hưởng mưa Brest nắng Algérie
và vỡ nhoà trong ḷng em những hạt mưa lung linh xa xứ
anh nghe không anh
không gian dẫu xa ôi xa mà thời gian sao gần thật là gần
bởi tức th́ những điều anh dặn ḍ kịp theo em đến lớp
ôi nhiệm mầu cái t́nh mến thương dịu dàng ấm áp
chiếc đũa thần kỳ phù phép của anh
anh là ai
là ai là ai
giữa cơi nhân gian hư thực chập chùng
anh tít tận cuối muôn trùng
hay anh đâu đây quẩn quanh gần gũi
12 / 2005
gói cho anh một mênh mang nắng
một long lanh sương
một hiu hiu gió
một chút
Huế vào xuân
mềm mại như tơ
t́nh như muôn thuở Huế t́nh
ngắm giùm anh
những sắc màu chúm chím
đào mai vạn thọ cúc kim quật
chẳng chen chúc phô hương
mà từ tốn
dung dị nhẹ nhàng
đượm xuân
lập xuân Quư Mùi
tu tiên mà dạ phàm trần
chia tay
chân không muốn bước
con mắt cứ tần ngần
ngó theo
giam ḿnh
trên dốc núi cheo leo
mà tim hồn
vẫn lưu luyến
lang thang theo với người
bao giờ cho hết tội người ơi
có chăng
là hoá kiếp
mới thôi
vương luỵ trần
2000
* tặng một người thương mến
ngôi nhà không ngơ phố
lắt léo lối dọc đường ngang
không xóm thôn không phường làng huyện xă
không cả số nhà
ngôi nhà
chỉ mỗi một lối vào ra thẳng tắp
không cửa phụ cửa sau
nhưng rất nhiều khung cửa sổ nhỏ to ẩn hiện
mở ra chẳng phải những góc trời mây gió phiêu bồng
chỉ là những thế giới lạ lùng kỳ ảo
những ngơ ngách đầy kư hiệu vô hồn mà sao quá đỗi mến thương
ngôi nhà
lửng lơ trong không gian huyền hoặc giữa thực và mơ
dễ ǵ ai đột nhập
bởi ch́a khoá là những con chữ lặng câm ẩn tích
qua lách tách bàn phím gọi tên
và rồi cánh cửa mở tung phù phép
ngôi nhà
nối kết với những ngôi nhà khác qua những mảnh tơ tự tạo
những thông điệp hồng vượt không gian thời gian
ngôi nhà nhỏ ấy
đă lâu lâu lạnh lùng hoang vắng
thi thoảng em lách tách tra những con chữ ch́a khoá vào
và cánh cửa nhẹ nhàng mở ra
đón bước em vào nhẩn nha quét lùa những mẩu rác
ôi những vị khách em không mời em không mong không đợi
vẫn cố len qua những khe hở mắt trần không nhận ra
đột nhập dẫu chỉ để làm thân rác rưởi
ngôi nhà phế tích
chôn kín một góc hồn một góc tim một góc đời
khoá trái đến ngh́n sau
những mùa xa xăm đă khép
có phải không gian vẫn đây mà thời gian th́ đă vùi bụi cát
ôi ngôi nhà kư ức
rồi em sẽ ghé về thăm
thu dọn những ngóc ngách bộn bề
nhẩm ôn những mảnh đời vụn vỡ
rưng rưng một nỗi niềm xưa
em sẽ về thăm
em sẽ về thăm
giữa trập trùng lá hoa ngọc châu tinh tú
rực sắc lung linh
anh chỉ là cục đá nhám thô sần sùi
nhưng kiêu hănh
rất riêng
không cầu viện mỹ từ ngoa dụ
những lá thư anh âm thầm viết bao tháng bao ngày
tích tụ đầy ngăn tủ
thi thoảng
anh vo tṛn một lá
nhét vào hộp diêm rỗng kèm một que diêm
hay xếp nhỏ
cho vào bao thuốc lá không vẫn c̣n thơm mùi thuốc mới
gửi tôi
ôi Pablô Nêruđa
Alexây Tônxtôi
Puskin
ôi Điều lệ Đoàn
ôi Chàng ngốc
Chiếc nhẫn bằng thép
Bên ngọn cỏ lau
ôi Cơi phúc cha
một thuở
cái nhớ cái thương
anh khoanh vùng
quanh chiếc răng tôi siết
bước chân tôi khập khiễng
câu chữ tôi vụng về
nói không ra tiếng
tôi - không thời thiếu nữ
tôi - không như bao thiếu nữ
4-5 / 2007
trong nhiệm mầu tiết xuân
trời đất giao hoan
không gian thời gian quấn quưt
ch́m lĩm trong nhau
chẳng c̣n đâu giới hạn
vũ trụ mênh mang bỗng thật gần
như chưa từng có thể
nhẹ nhàng nhưng hút sâu
ngọt ngào mà xoáy xoay vũ băo
t́nh dại tê trong đắm say huyền thoại
vẫn đời thường mà quá đỗi diệu kỳ
ta tan ra trong nhau
tỉnh tỉnh mê mê
c̣n đâu bến bờ hư thực
mồng 5 Tết Giáp Thân
2004
chẳng phải thơ đâu anh
chỉ là những cảm xúc
tức bờ
vỡ nhoà lên giấy
vâng th́
’rừng xưa đă khép’ *
nhưng em
không ngơ ngách ’quay về’ *
không nơi chốn ’ra đi’ *
và em
tự giam ḿnh trong khung đời nhỏ
bởi đă tàn rồi
’cuộc vui’ *
và chẳng c̣n đâu
bến bờ
cho em nương náu
-------------------------------------
* những lời trong ca khúc “Rừng xưa đă khép” của Trịnh Công Sơn (Mùa xuân đă đến em hăy quay về, rừng xưa đă khép em hăy ra đi... Ta vẫn mong em về đấy cho đời bày cuộc vui )
tàu chắc vẫn c̣n nơi sân ga
chưa rời Huế
nỗi nhớ đă tràn về
đầy ắp quanh đây
giữa khuya con ú ớ
em vẫn chưa ngủ được
ngủ đi con đừng làm mẹ khóc
gối ba c̣n hơi ấm
và chiếc áo bỏ lại
hăy c̣n cái mùi mồ hôi quen
em dỗ con
dỗ dành trong em nỗi nhớ
nước mắt ơi thôi đừng chảy ra
ít bữa anh về
ít bữa
ít bữa thôi
1988
với thời gian
những sợi tóc trên mái đầu anh mái đầu em càng lung linh ánh bạc
nếp chân chim ở đuôi con mắt như sắc nét thêm
buồn vui đọng vết tích ghim trong cái nh́n xa xăm
cả trong cái mỉm cười
thoang thoảng dịu dàng mà thấm đẫm
với thời gian
những đoạn đời đă qua với bao bộn bề cơm áo
tất tả khóc cười bươn chải ngược xuôi
những trăn trở giữa khuya rất khuya
khi cơn sốt vắt khô nét tươi nguyên mụ mẫm con thơ
hằn lên nếp tim anh nếp tim em đau rát
với thời gian
những vần thơ trải nghiệm xâu chuỗi ngày xưa hôm nay và mai sau
ẩn hiện những mảnh đời ngập ngừng nối nhau trên trang viết
và em cảm nhận trong thăm thẳm tận cùng sâu lắng
ân sủng thiên duyên của muôn đời
cho cuộc đồng hành nhân gian kỳ diệu
từ vô tận đến vô cùng
con trai bé bỏng của tôi hăy c̣n
bé bỏng lắm nhưng chẳng hiểu do đâu
nh́n thấy bản in thử cuốn tản văn
mới xuất bản của tôi nhà in vừa
đưa xem trước nó liền xuưt xoa — ối
mẹ ơi rồi mẹ sẽ bán nó à
vậy c̣n hai tập thơ của ba th́
có bán không hở mẹ có ai mua
sách của mẹ và thơ của ba không
hở mẹ — tôi ph́ cười — ờ sách mẹ
th́ mẹ không biết chứ thơ th́ thuở
đời nào mà bán được hở con trai —
con trai tôi tiếp tục xuưt xoa — ôi
vậy là văn phải nuôi thơ hả mẹ
vậy mẹ phải làm sao bán sách thật
nhiều vào để mà bù cho tiền in
thơ chứ — con trai bé bỏng của tôi
đăm chiêu suy nghĩ moi óc để t́m
phương cách cuối cùng dường như
vô cùng hồ hởi nói — mẹ ạ mẹ
phải t́m cách khuyến măi hay quảng cáo
bằng tờ rơi hay đố vui có thưởng
hay là mẹ in một tờ giấy to
nhiều màu thật đẹp ghi rằng ai mua
ba mươi cuốn sách của tôi sẽ được
tặng miễn phí một con mèo con và
mua sáu mươi cuốn th́ sẽ được tặng
miễn phí một con mèo mẹ mẹ nhé —
ôi đứa con trai bé bỏng của tôi
chưa kịp lớn khôn thêm để hiểu th́
t́nh cờ thấy những bưu ảnh tranh bác
Chỉ cất trong nhà — biết được ba nó
cùng một số người khác bỏ tiền ra
in nó lại giẩy nẩy lên — ối mẹ
ơi văn không chỉ nuôi thơ mà c̣n
phải nuôi cả tranh nữa hả mẹ ơi!
nhưng mà lạ lùng quá đỗi bây giờ
con trai bé bỏng của tôi khi gặp
một cuốn sách trang đầu tiên nó lật
xem lại là trang cuối in bao nhiêu
cuốn tại đâu giấy phép xuất bản số
mấy số đăng kư bao nhiêu in xong
và nộp lưu chiểu ngày tháng năm — rồi
một hôm con trai bé bỏng của tôi
trầm ngâm tư lự đăm chiêu th́ thầm
với mẹ — con muốn in sách th́ có
được không mẹ giấy phép xin ai hở
mẹ — ôi con trai bé bỏng của tôi
12 / 2003
* tặng con gái
Giữa nắng nóng quê nhà
con chuẩn bị đón rét mướt phương xa
bằng mấy tầng áo ấm
bằng nỗi quắt quay ôi sao mà sớm sủa
cái nhớ cái thèm
ngọn rau thơm rau quế
con cá bống thệ nâu sẫm găy cong
hủ dưa giá dịu thơm vịm tôm chua nồng thắm
đĩa rau muống mụt
chén nước mắm đậm đà xắn ớt
Những ngày cuối
con chắt chiu tích lũy vào ḿnh
nhai nhai nuốt nuốt
những bữa cơm thấm đẫm t́nh quê
ánh mắt rạng ngời
xuưt xoa
ngon như chưa bao giờ ngon đến thế
để hai năm dài trước mắt
con tự dỗ dành ḿnh bằng hoài niệm ấm êm
Hành trang gói ghém ngoài sách ngoài vở
con không quên mang theo
những tấm áo dài thướt tha niềm tự hào thiếu nữ
chiếc bùa hộ mệnh của ba
túi đựng nữ trang cái lược sừng của mẹ
những chiếc CD dự pḥng của em
bao thứ vặt vănh không tên sắm sửa dần hồi cùng mẹ hoặc một ḿnh
chiếc đồng hồ ba mang đi chỉnh sang giờ xứ người cho con ngày cuối
Và cho những bữa ăn thui thủi xa nhà
nơi đất khách
con không quên mang theo
chút mặn chút cay chút chua chút ngọt bùi
những hương vị ôi nhiệm mầu
như những nắm đất quê hương
sẽ tiếp tục nuôi con khôn lớn
Từ sân bay mẹ quay trở về
cả thành phố nghịt người bỗng trở nên hoang vắng
Thôi con đi
chân cứng đá mềm
Sài G̣n tháng 8 / 2009
ngày chia tay
anh đưa em vượt trùng khơi
băng qua những oi nồng trần thế
vươn cao
rồi lạc vào chuyến tàu dịu êm
con tàu thân thương
của một thời anh trai trẻ
ôi con tàu xanh
chẳng thực cũng chẳng là mơ
mà sao cánh tay em dang xa
không tài nào với nổi
bến bờ hạnh phúc
khi anh ch́m trong suy tưởng
về một thời xa xưa
một thời chưa biết em
một thời chưa có em
một thời chưa mong ngóng những hẹn ḥ
hiếm hoi tội nghiệp
trên chiếc cầu ô thước
em chợt thương đến lạ kỳ
những sợi tóc anh điểm bạc
có phải
mỗi một ánh bạc trên mái đầu anh
mỗi một nếp nhăn trên khoé mắt em
đă nhắc chừng ta về thời gian
kẻ huỷ diệt của muôn đời
sẽ vô cùng nhẫn tâm tàn khốc
nhưng cũng có thể
vượt qua những vặt vănh đời thường
cái t́nh không ai không ǵ cất chứa nổi
sẽ theo em theo anh đi về
cơi mông lung vô tận
ở đó
chẳng c̣n những ràng buộc bủa vây
chỉ c̣n sự nhiệm mầu
để t́nh yêu chấp cánh
êm ái nhịp nhàng
và muôn thuở phiêu bồng
trên con tàu xanh
và ước mơ
sẽ măi măi là điều rất thực
8 / 2002
* nhân xem cuốn phim “Amadeus” -
dịp 250 năm ngày sinh Mozart
kết tinh từ những trập trùng đối ngẫu phận người
những u tối hào quang
những hoài nghi ngưỡng vọng
những nhọc nhằn những thăng hoa
những khóc cười
sống và chết
những nốt nhạc có uy lực phép mầu
amadeus
róc rách nỉ non
cuồn cuộn trào dâng sục sôi vũ băo
mạch chảy bung thốc xé toạc màn trời
xé toang hết thảy những lằn ranh hữu hạn
không gian thời gian
để thập niên sau thế kỷ sau
muôn vạn năm sau
đời đời kiếp kiếp
khắp khắp địa cầu khắp khắp vũ trụ thiên hà
triệu triệu trái tim phủ phục lắng nghe
nhịp thở oằn theo cung bậc diệu kỳ
hoài vọng đắm say đớn đau hoan lạc
lời hiệu triệu chí tôn
amadeus amadeus
amadeus
ôi amadeus
hơi thở người cớ sao nửa chừng vụt tắt
những nốt nhạc hoài thai cuối đời
đâu đă kịp tượng h́nh
sao người vội vă thiên thu
khiến nhân loại ngh́n sau vẫn chưa hết ngỡ ngàng thảng thốt
12 / 2006
bởi linh cảm chưa biết dối lừa
hay trái tim quá ư tinh nhạy
mà không dưng
giữa bộn bề rối rắm những âm vang đan xen ngang dọc
nhịp rung xưa chợt tỉnh thức
nhói đau
hay có khi
tự cơi mênh mông khuất lấp anh lặng về
lay thức những xa xưa
có là phù du đâu anh
khi mảng đời một thuở mơ ṃng với bao vụn rời chắp nối
tháng năm ngỡ là cổ tích
vẫn không ǵ đuổi xua không ǵ xoá nhoà khoả lấp
nói ǵ đến huỷ diệt
với thời gian
những nói cười bấy lâu ủ kín trong ngóc ngách nào sâu thẳm b́nh an
như đến hẹn bỗng trỗi lên
dậy sóng
chuyến di trú cuối cùng
sau bao nghiệt ngă đớn đau vắt kiệt anh
đến tối tăm tháng ngày chẳng c̣n biết đâu sáng tối
đâu là giải pháp tối ưu
phương thuốc nhiệm mầu
giúp anh vượt thoát
hành trang gói ghém
với người chợt quên chợt nhớ như anh
có chăng anh
những toan màu
giá vẽ
những bút lông cực tốt
bột màu hiếm hoi
dao cắt tranh lục t́m mua được từ xứ người
những mẩu gỗ dở dang chưa là thành phẩm
và những giấc mơ
chân
thiện
mỹ
chưa kịp thành h́nh
có không anh
ơi người một thuở mộng mơ
tương tư ngôn ngữ của sắc màu âm thanh và ánh sáng
5 / 2008
* gửi hương hồn em tôi
có lẽ suốt đời em đắm say toán học
nên khi ĺa bỏ dương gian em dứt khoát rạch ṛi
chóng vánh đến không kịp một lời trăng trối
một tiếng rầm - em đổ vật xuống mê man tím tái
ở pḥng hồi sức ra em chỉ c̣n là tấm thân bất động
mà chị th́ không thể nào tin nổi Minh ơi
khi xe chở em từ bệnh viện trả về nhà
cơ thể nguội dần của em vẫn c̣n hơi âm ấm
trang file trên máy c̣n nguyên những công thức mới lúc năy thôi em đắm đuối
bài toán cuối cùng chưa kịp giải bỗng chốc hoá thiêng liêng
uất ức ǵ em mà sáng ra chiếc bàn gương nguyên lành tự dưng rạn vỡ
đă đến giờ ăn - em đói kêu gào mà chẳng ai hay
và em chưa kịp hiểu ra ḿnh chỉ c̣n là một hồn ma không nơi nương náu
hay em bức bối bởi phát hiện cuối cùng loé lên chưa ghi kịp
đă khiến bùng vỡ tim em, vật em ngă sóng soài
em biết không Minh
sáng thứ hai học tṛ em đùn nhau không đứa nào lên xoá
bảng
nghẹn ngào thương nét chữ thầy mới đây thôi chiều thứ bảy
chỉ vài giờ trước lúc em đi
và bạn bè em khắp muôn phương ngỡ ngàng trước tin sét
đánh
có người c̣n đang lo giấy tờ chuẩn bị đón em qua
(sao em chẳng đợi đến thăm Venise rồi hẵng ĺa trần)
tin đă lan đến hết chưa em những nơi em từng đặt chân lên
bục giảng
những giảng đường ở những đất nước xa rất xa
phía bên kia một phần tư ṿng trái đất thời gian chênh lệch với ở nhà là năm hay sáu giờ
tuỳ theo mùa đang hạ hay đông
những ngày em đi xa mọi người ở nhà hay nhẩm tính để h́nh dung ra em đang thức hay ngủ
và mong những i-meo thi thoảng em gửi về
nhờ xem lại cách hành văn những bài báo cáo
hay kể những mẩu chuyện buồn vui của ngày tháng lang thang xứ người
bây giờ thế giới em đang ở có ngày đêm giờ giấc ǵ không Minh
chênh lệch với nhân gian này bao nhiêu giờ hay bao nhiêu ngày tháng
hay chênh nhau đến cả một kiếp người
phải vượt qua lằn giáp ranh sinh tử
em có cách nào có địa chỉ i-meo
để nhắn tin về nhà kể chuyện nơi em mới đến
và tiếp tục với bạn bè khắp nơi trên trái đất
câu chuyện về những ánh sáng diệu kỳ đă cuốn hút em đă quật ngă em
khiến kẻ xông pha phải bỏ ḿnh trước giờ chiến thắng
tấm bia đá thầy em từ Hà Nội mang vào
khắc ghi công lao của em nhà toán học trẻ
em hăy thưa với ba (dễ thôi v́ em đang ở cạnh ba trong nghĩa trang nhà ngoại)
rằng ba có thể thoả ḷng dù em sống mới nửa cuộc đời
bởi công vun đắp và hoài băo ngày xưa của ba đă phần nào kết trái
bốn mươi tư tuổi đời em đă kịp khẳng định ḿnh rồi mới ra đi
ngày thơ bé em là đứa con èo uột mạ thương nhất nhà
mạ tất tả bồng em đi khắp nơi khám chữa
căn bệnh gan thuở xưa khi em lớn lên chẳng c̣n đâu dấu tích
thế mà trái tim em th́ vỡ mới lạ lùng
ngày em vào trong quan đầu chít khăn tang cho mạ
và dải tang tím phủ quanh linh cữu hai ṿng
mạ nào có biết...
buổi sáng đưa em lên đồi ở với ba xe qua nhà mấy chị em nhắc em vào thăm nhà lần cuối
mạ vẫn chẳng hay biết ǵ với căn bệnh kéo dài từ mười mấy năm nay
lạy mạ tha thứ cho chúng con
mạ sẽ không tài nào sống nổi với tin này
nước mắt chúng con lăn ra gấp đôi không chỉ cho em mà cho cả mạ
chưa kể cho Phượng và Nin, gia đ́nh nhỏ của em
ơi Minh
những giờ lên lớp bây giờ dù vẫn trong khung cảnh cũ
chị thấy ḿnh dường như đă là ai khác chẳng c̣n chút ǵ nữa là ḿnh
cố gượng mà chỉ thèm bưng mặt khóc
giá như em không đắm say đại số tô pô đến nhường ấy
có khi cuộc đời này đă không sớm mất em
11 / 2004
dẫu đi xa
trong giấc mơ em vẫn rất gần
vẫn quẩn quanh vẫn nghĩa t́nh ấm áp
vẫn thi thoảng ghé qua thăm
như ngày trước
cái áo em mặc vẫn bạc màu
vẫn chiếc quần gin bụi
bàn tay em với cái lạnh cơi âm
nhưng rắn chắc thịt da người dương thế
nụ cười hiền từ
vui buồn theo âm hưởng nắng mưa cuộc đời tung hứng
uất ức giận hờn reo vui cười sang sảng
như cái thuở sinh thời
vẫn là em đó thôi
ôi em tôi
dạn dày mà quá đỗi trẻ thơ
bàn tay quen mân mê nhúm tóc trên tai từ ngày c̣n thơ bé
câu nói thường lắp ba lắp bắp
giờ này em không c̣n tuổi không c̣n đời
chỉ c̣n là hư vô giữa mông lung vô tận
những lời em nói trong mơ là ngẫu nhiên hay là thông điệp
mà khiến khắc khoải vô chừng những người thân yêu ở lại
khi em bất chợt biến tan đi
trong đêm đen khuya khoắt
sau bao ngày bao tháng tự dỗ dành
chị chẳng khóc nữa đâu em
nước mắt bây giờ đă chảy ngược vào trong
sóng sánh thương yêu
và mọng căng mơ ước
về một giải ngân hà nối kết hai bờ âm dương
sẽ là vĩnh cửu
3 / 2005
* gửi hương hồn Nguyễn Xuân Hoàng
có khi như thế mà hay
như cợt đùa anh ra đi nhẹ nhàng trong giấc ngủ
lời tâm t́nh đượm hơi men thay lời nhắn nhủ
vần thơ vô thường để lại trăm năm
bước anh đi thanh thoát thung dung
tựa chiếc lông hồng đớn đau ǵ đâu sao lại khóc
căn nhà anh tịnh không tiếng nấc
phút truy điệu bạn bè th́ thào giă biệt anh
đưa anh về cơi mù tăm
bằng hữu người thân đến từ khắp xứ
trời đất tiếc thương làm gió mưa vần vũ
bốn mươi tuổi đời vừa vẹn nhịp cầu giữa thực và mơ
thuở dương trần anh làm rể đất Thần kinh
nay hồn xác phân đôi anh hăy nhận núi đồi Thừa Thiên là đất mẹ
để khi xác thân trở về làm cát bụi
anh vẫn trong ṿng tay mẹ hiền tŕu mến thương yêu
12 / 2006
* kính dâng hương hồn Ba
Mười lăm năm Ba nằm dưới huyệt lạnh
có một điều vẫn vẹn nguyên
trong giấc mơ ngày cũng như đêm của con
Ba luôn hiện hữu ở cơi trần
cùng những ưu tư khắc khoải
nét mặt trang nghiêm
cái nh́n đăm chiêu nụ cười buồn xa xăm bất đắc chí
và Mạ vẫn khoẻ khoắn vào ra
tất tả nhọc nhằn
chăm chút cho Ba và chúng con từng chén cơm tấm áo
hệt ngày nào
Nhưng thật quá đỗi lạ lùng
những băn khoăn tích tụ bấy lâu không lời giải đáp
cứ tù mù
trong giấc mơ sao con không hề nhớ ra
để hỏi Ba
để khi tỉnh ra những dấu hỏi to từng ấp ủ vẫn c̣n đây nguyên vẹn
Và mười lăm năm
sự mất mát thuở nào vẫn c̣n tươi mới
bởi măi măi không c̣n
cột mốc cho con bám vào từ thuở chập chững đầu đời
trong những bước đi chớm tuổi trưởng thành và suốt những chặng đời gập ghềnh c̣n lại
cột mốc bám víu niềm tin
sự sẻ chia những giá trị vĩnh hằng
chẳng c̣n
cả những câu chuyện tranh căi
giữa Ba và đứa con gái bướng bỉnh hay căi của Ba
Ngày Ba vĩnh viễn đi xa
con chỉ vừa qua xứ người ngày hôm trước
Ba khéo chọn ngày
tránh cho con cảnh chân bước không rời
ḷng xa không dứt
nhưng sao sân bay Charles de Gaulle khi anh Hai ra đón con
tưởng chừng đă ngập đầy nước mắt
hở Ba
Có phải
tại con biết trước Ba sắp sửa đón chuyến xe cuối cùng
từ những hôm lặng lẽ ngồi nghe Ba thủ thỉ dặn ḍ trên giường bệnh
những điều ôi tâm huyết
sâu kín trong góc tim và chỉ bật ra khi Ba nửa tỉnh nửa mê
như con đă quắt quay
nhất quyết về thăm nhà bằng những chuyến bay mà giá vé vượt xa khả năng tài chính của con
mặc cho bao người ngăn cản
để khi
vừa nh́n thấy Ba
con biết ngay ḿnh không hề nhầm lẫn
rằng trái tim tinh nhạy đă mách bảo cho con về được bên Ba
những ngày sau cuối
Và Ba ơi
con đă đón hung tin
cái tang lớn nhất đời ḿnh
như linh cảm đă dự báo
một ḿnh
một ḿnh với niềm đau
một ḿnh trong cái se lạnh của Paris vào thu xa gia đ́nh nguồn cội
một ḿnh với những nén hương liên tục cắm trên bàn thờ lập vội
chân dung Ba phóng to cắt từ h́nh đám cưới ngày nào của con
cái khung ảnh nhỏ chiếc b́nh hoa t́nh cờ mang từ nhà sang
mảnh khăn tang xé từ chiếc áo cũ nào con không c̣n nhớ
và lần lượt
lần lượt
bạn bè con những người thân quen và học tṛ cũ của Ba đến sẻ chia
Ngày về nước
về nhà
nhà chúng con rồi nhà Ba Mạ
con bơ vơ khác ǵ đứa con trai vừa đầy bốn tuổi của con
khi nó ngơ ngơ ngác ngác
lục lọi khắp các góc pḥng chẳng t́m đâu ra cái dáng lom khom run run của ông ngoại
Con không chạy quanh kiếm t́m nhưng con nhận thấy
pḥng ngủ của Ba trống
thư pḥng của Ba trống
những dĩa hát và băng cải lương những hộp kẹo hộp bánh đầu giường bỗng trở thành di vật
cả những bộ áo quần thẳng thớm thơm tho Ba tiếc không dám mặc ngày c̣n ở dương trần
và hơn tất cả
những ǵ Ba chưa kịp nói và những ǵ con chưa kịp hỏi Ba
Ba ơi
có phải với chút sức tàn c̣n sót lại
Ba chỉ kịp hàn gắn cho máu mủ nối liền
giữa phương xa và quê nhà
giữa anh Hai và chúng con
như con tin chính nhờ Ba pḥ hộ
khi anh Hai càng mở rộng ṿng tay nâng bước chúng con
hơn cả những ngày c̣n có Ba trên đời
Cũng có thể trước mất mát chung chúng con hiểu c̣n sót lại cho ḿnh những ǵ yêu dấu
và nâng niu t́nh máu mủ
và cũng có thể
những lời Ba căn dặn ngày nào
đă trở nên mệnh lệnh trái tim
sưởi ấm những tâm hồn bắt đầu biết mồ côi bố của chúng con
ôi mồ côi
một lần đă là vĩnh viễn
dẫu con tin ở nơi xa rất xa Ba vẫn luôn đau đáu dơi về chúng con
Rồi năm tháng tiếp liền năm tháng
những cái tang khác liên tục dội xuống những mảnh đời bất hạnh của chúng con
bất ngờ và nghiệt ngă
nước mắt đến cạn kiệt héo khô
Trong đớn đau khôn cùng
dường như vọng từ cơi âm lời hoá giải cho những oán giận thù hằn dương thế
nhắc nhở chúng con biết thứ tha
trước những lỗi lầm tưởng như chẳng thể nào dung thứ đă trả giá bằng những cảnh đời oan nghiệt
và từ đó
ḷng dung thứ dần vượt lên oán hờn và thương yêu dần khuất lấp hận thù
và qua đó
con tin Ba đă mỉm cười thoả nguyện
trút bỏ một gánh âu lo từng dai dẳng một thời
và tim Ba bớt đau
Nhưng rồi v́ đâu Ba ơi
giông tố cuồng phong lại gióng lên lời huỷ diệt loại trừ
xoáy vào những thương tích xưa tưởng chỉ c̣n là hoài niệm
vực dậy những hận thù tưởng đă vùi lấp từ lâu
ôi thắt ḷng
Và đau đớn thay
tất cả đều nhân danh Ba và ḷng hiếu thảo
sao vậy hở Ba...
Con không tin
những điều dă tâm nhường ấy lại có thể là tâm ư của Ba
nhưng Ba đang ở đâu Ba ơi
chúng con biết bám víu vào đâu
Mạ vẫn khi tỉnh khi mê
lời nói ngu ngơ
có tỉnh táo cũng chỉ vừa đủ nhận ra những ai thực t́nh thương mến
Trong tuyệt vọng và với bao lời khẩn cầu tâm huyết
những nén hương trên mộ Ba trên bàn thờ nhà con và nhà Ba Mạ cuối cùng đă oằn cong
và con tin ở điều linh ứng
tin Ba chứng giám
chấp thuận cho chúng con
vẫn luôn thương kính phụng thờ Ba
nhưng không tôn Ba lên hàng một vị thần bậc thánh
Ba vẫn chính là Ba thôi một con người thực với đủ đầy những đặc thù nhân tính
những yêu ghét riêng đôi khi lạ lẫm đến buồn cười
tự nhận ḿnh là thú ăn thịt nên chẳng thiết ăn rau
thèm nghe cải lương hơn tân nhạc
ưa thích sự nghiêm túc chỉn chu nhưng những lúc vui vẫn bỗ bă với bạn bè
một cách rất người
rất đời
rất thực
bởi như Ba đă từng dạy chúng con
con người luôn ở giữa thiên thần và loài vật
kẻ nào tự cho ḿnh là thiên thần sẽ rơi vào hàng ác thú [4]
Và con hiểu
đă là người nào ai có thể vẹn toàn không t́ vết
như ngày con c̣n thơ bé Ba vẫn ưa thích liệt kê những tật xấu của con
những khi Ba đu đưa trên vơng và con leo lên người Ba ngân nga “nằm trên ḿnh Ba sướng quá ta ơi”
Ba thường cười ha ha và bắt con kể ra đủ mười tật xấu của con
và con vui vẻ xoè tay kể hết chẳng ngại ngần
dữ nè tham ăn nè đái dầm nè nhác học nè...
Với tuổi đời chồng chất những tật xấu xưa bớt dần và cũng lùi xa những “sướng quá ta ơi” thời thơ bé
nhưng muôn đời Ba vẫn là Ba của con phải không Ba
muôn đời với con
Ba vẫn là tấm gương sống rạng ngời khí tiết
lư tưởng và hướng thiện
thậm chí nghiệt ngă với con tim đớn đau của chính ḿnh để bảo tồn lư trí
Nh́n lại những chặng đường đă qua
khi con đă trải qua gần hết những năm tháng dài cống hiến
đôi lúc con tự hỏi
phải chăng con lại đi trên con đường trước kia Ba đă đi
lẳng lặng tránh xa bao lợi danh thế sự bao chen chúc chốn quan trường
giữ vẹn cho tâm ḿnh sự thảnh thơi trong trẻo
như Ba thuở nào
Ngày kết thúc cái nghiệp của ḿnh con vẫn sẽ chỉ là
một cô giáo yêu nghề
với thật nhiều thế hệ học tṛ thương mến
Có thể con có đôi chút may mắn hơn Ba
khi được công nhận cái gọi là học hàm học vị
và sẽ ổn định những đồng lương hưu trí
thay v́ chút tiền trợ cấp c̣m cơi của Ba mà đắng cay thay cuối cùng cũng bị cắt mất dù con đă cố khiếu kiện đủ đường
nhưng thực chất con vẫn chỉ là
người đưa đ̣ tận tuỵ
âm thầm giản dị
như Ba thuở nào
Mười lăm năm Ba đi xa
con vẫn hoài ghi nhớ
Ba từng dặn con hăy tránh xa những điều dữ những người hung ác
biết phục thiện và giữ ǵn khí tiết
nhân đạo với cả kẻ thù như bố của Hugo [5]
sống giản đơn và không hổ thẹn khi đối diện với lương tâm ḿnh
và Ba từng dạy con
hạnh phúc gia đ́nh chỉ có được khi anh chị em ruột rà kết thành một khối
trong t́nh thương yêu
Hăy tiếp tục pḥ hộ cho chúng con Ba ơi
hăy giúp chúng con luôn đùm bọc nâng đỡ nhau
để Ba thực sự nhẹ ḷng nơi cơi ấy
để máu cuối cùng sẽ chảy trọn vẹn về tim
không lạc loài
và hận thù ngàn đời hoá giải
Và ngày đến lượt con đến xứ sở của Ba bây giờ
Ba sẽ ra kịp để đón con với một nụ cười hân hoan Ba nhé
đừng để con lại bơ vơ không biết bám víu vào đâu
và Ba con ḿnh
sẽ cùng điểm lại những tật xấu dễ thương ngày nào của con ở dương trần
dù cho rất khác Ba con ngày càng thích rau hơn thịt
nhớ nghe Ba thương yêu
nhớ nghe Ba
ơi Ba thương yêu của con
Ngày giỗ đầu lần thứ mười lăm của Ba
Mùng 4 tháng 8 Kỷ Sửu (22.9.2009)
* để ghi nhớ một chuyến chu du trên xứ sở thần thoại
sẽ có một ngày
trên hành tŕnh đến với những cánh đồng Abydos của Osiris
dương trần tục luỵ em bỏ lại đàng sau
cả những thân sơ giận thương yêu ghét
em không cần mang theo
cuộn papyrus Tử thư dẫn dắt đường đi lối lại cơi âm
em cũng chẳng cần
những chiếc b́nh di hài chắt chiu cất giữ nội tạng
và trái tim c̣n tươi nguyên
để Anubis cân đo tội lỗi
với chiếc lông đà điểu đặt lên bàn cân
chẳng cần
những tấm bùa phù chú những h́nh thù bọ hung
buộc trái tim phải lặng câm lừa dối
chẳng cần
những lớp băng quấn quanh tấm thân giá lạnh
vải lanh ướp xác và thuốc dẻo tẩm hương thơm
chẳng cần
những cảnh trí nhiều màu chạm trổ nơi em ngàn đời an nghỉ
gợi những mảnh đời dương thế
chẳng cần
h́nh nhân thay em gánh chịu nhọc nhằn lao dịch
theo thánh ư của Osiris
dẫu ở góc trời nào
linh hồn-kâ của em cũng có thể thảnh thơi
hát ca và say đắm
cả trong những phút giây lưng và trán đẫm mồ hôi
óc vắt cạn kiệt
và cả những lúc làm thơ
nếu em c̣n có thể làm thơ
đừng lo gói ghém cho em hành trang lên đường
hăy mau chóng giúp em thành tro bụi
hoá thân qua ánh lửa thiêng
và tro tàn sẽ chất lên một chiếc thuyền mơ
đem thả ở ḍng sông Nile huyền thoại
“sông Nile trên trời mưa cho xứ khác
c̣n sông Nile dưới đất riêng dành Ai Cập thôi”[6]
và em sẽ măi hoài
lênh đênh một kiếp tang bồng trôi nổi
2004 – 2005
Tôi vẫn không nghĩ những ǵ tôi viết có thể là thơ. Với tôi, làm thơ là một điều ǵ đó thực sự to tát, vượt quá sức vóc của tôi. Tôi chỉ dám mượn vần điệu của thơ, ngôn ngữ thơ để gửi gắm lên giấy những cảm xúc trong từng khoảnh khắc sống của ḿnh. Những cảm xúc vụt loé lên một tích tắc nào đó, có khi đậm nét, sáng rơ, có lúc nhập nhoè, lẫn lộn, khi th́ bùng cao như lửa ngọn, lúc lại lay lắt, ẩn hiện chập chờn. Những cảm xúc không kết thành một khối, mà như những mảnh vụn, là mùn cưa, dăm bào, lấm tấm, rải rác, đậm nhạt không đều, vô cùng rối rắm. Những cảm xúc thường đến rồi đi, bất chợt như những ngọn sóng triều ngơ ngác truồi lên bờ, vỡ nhoà trên da, lan toả, và lùi dần. Nếu không kịp thời nắm bắt, chộp lấy chúng, th́ rồi một làn sóng khác sẽ dạt xô vào, xoá hết những vết tích của làn sóng cũ. Tương tự như thế, một cảm xúc mới rồi sẽ ít nhiều bôi xoá đi những vết tích của cảm xúc cũ. C̣n lại có chăng chỉ là những ấn tượng mờ nhạt, có đậm đà cũng chỉ hoạ hoằn hay ở mức độ nào đó thôi. Thay vào đó là bàng hoàng, nuối tiếc, không chỉ với những ǵ đă qua, đă mất, mà c̣n với những cảm xúc không thể nào níu giữ, ghi nhớ trọn vẹn, những cảm xúc chỉ có thể đến một lần
trong đời người, và một khi đă qua, th́ khó ḷng hồi tưởng lại. Cũng có những sự gợi nhớ làm nảy sinh cảm giác đau đớn hay rộn ràng, tưởng như đau cái đau ngày cũ, rộn ràng nỗi rộn ràng xưa, nhưng thật ra đó là cái đau mới, sự rộn ràng mới, của hôm nay, khi nhớ về một câu chuyện, một h́nh ảnh của hôm qua, là âm hưởng, tiếng vọng của cái đau, của sự rộn ràng cũ, của những trải nghiệm cũ, với một cách cảm mới, vô cùng thuỷ chung, nhưng đă khác.
Có lẽ những ǵ tôi viết, dù đó có vẻ là những lời thầm th́ với một người yêu dấu, chỉ là những mẩu đối thoại của tôi với chính bản thân ḿnh. Để ghi nhận, tự nhắn nhủ và nhắc với chính ḿnh những lay động, cảm xúc đă sống, vào một lúc, một nơi... Và độc giả nếu có, tôi cũng mới h́nh dung ra mỗi một độc giả duy nhất, người có đủ mọi tư thế, quyền năng, góc độ để soi sáng, thấu suốt những ǵ c̣n mịt mùng trong ngổn ngang cái mớ ngôn từ khập khiễng tôi viết. Người có thể soi thấu mọi ngóc ngách trong tôi, ở những đoạn đời tôi, với những chiều kích mà ngay chính tôi cũng mù tịt.
Cũng bởi v́ thế, những ǵ tôi viết, dù có là thơ hay không là thơ, cũng xin riêng gửi đến một người. Cho dù đó là con người thuộc thế giới thật hay thế giới ảo.
phạm thị anh nga
Anh Nga
Nhật Nguyệt Dấu Yêu là một mùa hoa trái trễ tràng, tập thơ đầu tay được tác giả gửi đến người đọc như một ủy thác, sau khi đă trải nghiệm cuộc đời, thực tế và văn học. Phạm thị Anh Nga là nhà giáo chuyên về ngữ học, nắm vững quy luật ngôn ngữ và văn học, khi cho ấn hành tác phẩm muộn màng, ắt cũng đă so đo :
Chẳng phải thơ đâu anh
chỉ là những cảm xúc
tức bờ
vỡ nḥa lên giấy
Lời tâm sự chân t́nh, từ tốn, chứng tỏ tác giả nắm vững kỹ thuật ngôn ngữ thơ hiện đại, cả ba mặt từ pháp, bút pháp và âm pháp.
Tập thơ ngắn nhưng mang quá tŕnh một con sông dài, dài suưt soát với cuộc sống : khởi hành từ những vần điệu đầu tiên, mới mẻ nhưng vẫn c̣n trong phạm trù thơ quen thuộc :
Ngọn gió đi qua
làm rớt cái hôn mà không biết
em nhặt về
gói ghém
gởi cho ai
(Bé bỏng, 1988)
H́nh ảnh, điệu thơ t́nh tứ, nghịch ngợm, trẻ trung. Bài thứ hai, tiếp theo, thiết tha hơn, nhưng vẫn cùng một phong cách :
Nước mắt
là cái thước đo hờn dỗi
mỗi lúc giận anh
(Em khóc, 1988)
Một bài thơ khác, tài hoa, tân kỳ, dặt d́u nữ tính :
ai tung bụi nắng
vào cỏ non xưa
em thiếu nữ
em nhặt nhạnh đến một đời
chưa tài nào gom đủ
dấu thu phai
ai gieo ḥ hẹn
vào thơ ngây
em một thuở
và mù tăm
mù tăm
mù tăm
(Dấu lặng)
Thơ Anh Nga khơi ḍng bằng những dạo khúc trong sáng, thắm tươi như tiếng chim chào đón b́nh minh ; rồi có lúc quặn thắt buồn đau :
Ngôi nhà phế tích
chôn kín một góc hồn một góc tim một góc đời
khóa trái đến ngh́n sau
những mùa xa xăm đă khép
có phải không gian vẫn đây mà thời gian th́ đă vùi bụi cát
ôi ngôi nhà kư ức
rồi em sẽ ghé về thăm
thu dọn những ngóc ngách bộn bề
nhẩm ôn những mảnh đời vụn vỡ
rưng rưng một nỗi niềm xưa
(Ngôi nhà không ngơ phố)
Thơ Anh Nga thường là tỉnh táo. Nhưng thỉnh thoảng cũng lảo đảo đắm say, như bài thơ làm tựa đề cho cả thi phẩm Nhật Nguyệt Dấu Yêu :
Trong nhiệm mầu tiết xuân
trời đất giao hoan
không gian thời gian quấn quưt
ch́m lĩm trong nhau
(...)
nhẹ nhàng nhưng hút sâu
ngọt ngào mà xoáy xoay vũ băo
t́nh dại tê trong đắm say huyền thoại
vẫn đời thường mà quá đỗi diệu kỳ
ta tan ra trong nhau
tỉnh tỉnh mê mê
c̣n đâu bến bờ hư thực
Lời thơ cuồng nhiệt chứng tỏ Anh Nga có khả năng sử dụng ngôn ngữ thơ trên nhiều cung bậc. Nói rộng ra, là chị có tâm hồn thơ, tư duy thơ, có xúc cảm nghệ thuật và sử dụng thi pháp nhuần nhuyễn theo phong cách hiện đại.
Tuy nhiên đến một lúc nào đó, Anh Nga không c̣n xem thơ như một nghệ thuật, một ngôn ngữ điệu nghệ - dù rằng ḿnh đủ « tay nghề ». Thói thường, người đời vẫn xem thơ như lời nói khéo, giàu âm điệu. Một giọt ngọt ngào nhểu vào cuộc sống. Anh Nga, đến giai đoạn nào đó, không c̣n vui với tṛ chơi, dù là tṛ chơi nghệ thuật được xă hội đề cao. Anh Nga hết ham « làm thơ » mà muốn « sống thơ » - đưa cuộc sống vào thơ, thay v́ đem thơ vào đời sống, làm một thứ vỗ về, tô điểm.
Đă làm thơ th́ ai cũng muốn làm nên câu thơ hay, nghĩa là sắp xếp, lắp ghép lời nói thành vần điệu, càng hay càng tốt. Nhưng hay là hay với người khác, c̣n với chính bản thân ḿnh th́ sao ? Trong bài Giải tŕnh ở cuối sách, Anh Nga đă bộc bạch :
« Có lẽ những ǵ tôi viết (...) chỉ là những mẩu đối thoại của tôi với chính bản thân ḿnh. Để ghi nhận, tự nhắn nhủ và nhắc với chính ḿnh những lay động, cảm xúc đă sống, vào một lúc, một nơi… ».
Lối độc thoại bắt đầu rơ âm vực với những bài Không tên, những lời nói với con, với người anh xa xứ, với người bạn quá cố. Đặc biệt là với người em trai đột ngột qua đời khi tuổi c̣n rất trẻ :
Có lẽ suốt đời em đắm say toán học
nên khi ĺa bỏ dương gian em dứt khoát rạch ṛi
chóng vánh đến không kịp một lời trăng trối
(Minh ơi, 2004)
Hay với người cha, nhân ngày giỗ :
Mười lăm năm Ba nằm dưới huyệt lạnh
(…)
Rồi năm tháng tiếp liền năm tháng
những cái tang khác liên tục dội xuống những mảnh đời bất hạnh của chúng con
bất ngờ và nghiệt ngă
nước mắt đến cạn kiệt héo khô
trong đớn đau khôn cùng
dường như vọng từ cơi âm lời hóa giải cho những oán giận thù hằn dương thế…
(Mười lăm năm, 2009)
Đây là những chuyện thật trong đời tác giả, những chấn thương sâu sắc, được giăi bày bằng lối tự sự chân thành và thô tháp so với những trường phái thơ đang thịnh hành, và ngay với những bài thơ trước của tác giả. Vậy nó có giá trị ǵ về mặt văn học và nằm ở vị trí nào trong lư thuyết thi ca ?
Anh Nga là người uyên bác về văn học và ngữ học, là người sáng suốt, trầm tĩnh, đắn đo nhiều trước khi xuất bản một thi tập muộn màng. Văn bản trần trụi đầy xúc cảm buộc chúng ta phải đặt lại vấn đề : cái ǵ là thơ ?
Phải chăng thơ là những mảnh đời được cảm nhận là thơ ? Khi ta cảm nhận một văn bản, hay một mảnh sống, là thơ, th́ nó là bài thơ ? Thi tập Nhật Nguyệt Dấu Yêu làm cơ sở cho lư thuyết mới ?
Những bài thơ đầu tập, rất bài bản, khác hẳn với những văn bản cuối tập, thô tháp, prosaïque, nhưng không mâu thuẫn trong ư thức của tác giả :
« tôi chỉ dám mượn vần điệu của thơ, ngôn ngữ thơ để gửi gắm lên giấy những cảm xúc trong từng khoảnh khắc sống của ḿnh. Những cảm xúc vụt lóe lên một tích tắc nào đó, có khi đậm nét, sáng rơ, có lúc nhập nḥe, lẫn lộn, (...) ẩn hiện chập chờn. Những cảm xúc không kết thành một khối, mà như những mảnh vụn, là mùn cưa, dăm bào, lấm tấm, rải rác, đậm nhạt không đều, vô cùng rối rắm ».
Lời cuối bài Giải tŕnh cuối sách, tác giả đă từ tốn, dè dặt : « những ǵ tôi viết, dù có là thơ hay không là thơ… ».
Chúng ta có thể trả lời chị, b́nh thản và dứt khoát : nó là thơ. Thơ xê dịch từ diễn ngôn cách điệu đến những mảng sống, mảnh tâm sự nguyên chất. Chất men gắn bó những viên gạch rời ấy là ḷng chân thành của Anh Nga. Chân thành với văn học và với bản thân.
Người đọc có thể xem Nhật Nguyệt Dấu Yêu, như lời người xưa, là của tin gọi một chút này làm ghi.
Đặng Tiến
Orléans, 11-11-2010
m ụ c l ụ c
LỜI TỰA (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Anh Nga - NHẬT NGUYỆT DẤU YÊU (Đặng Tiến)
n h ậ t n g u y ệ t
D Ấ U Y Ê U
thơ PHẠM THỊ ANH NGA
NHÀ XUẤT BẢN THUẬN HOÁ
33 Chu Văn An – Huế. ĐT: 054.3823847 – 3821228
Fax: 054.3848345
Email: nxbthuanhoa@vnn.vn
Chịu trách nhiệm xuất bản:
NGUYỄN DUY TỜ
Biên tập: Lê Ḥa
Tŕnh bày: Anh Nga
Sửa bản in: Anh Nga
B́a: “Nhật Nguyệt” (tranh Đinh Cường,
sơn dầu 18x24, 8.2010)
Phụ bản: “Sắc sắc không không” (tranh Bửu Chỉ,
sơn dầu 80x80, 10.2000)
In 300 cuốn, khổ 14 x 20.5 cm tại Công ty In TNHH Bảo An
16H Hai Bà Trưng Huế.
Số đăng kư KHXB: 364-2010/CXB/25-06/ThuH.
Quyết định xuất bản số: 192/QĐ-XBTH cấp ngày 09.12.2010.
In xong và nộp lưu chiểu tháng 12 năm 2010.
[1] Rouen là một thành phố nổi tiếng của Pháp, thành phố của nhà thờ và những ngôi giáo đường, của nghệ thuật và thơ. Đặc biệt địa h́nh và khí hậu của Rouen có những đặc điểm “rất Huế”.
[2] Sau 11 giờ đêm, các tuyến xe buưt ở thành phố Rouen (Pháp) ngưng mọi hoạt động.
[3] Mùa hè ở Pháp, 9 giờ đêm trời vẫn c̣n rất sáng.
[4] “L’homme n’est ni ange ni bête. Et le malheur fait que qui veut faire l’ange fait la bête.” (Người không là thánh, cũng không là thú. Không may kẻ nào muốn làm thánh hóa ra lại làm thú.) (Blaise Pascal)
[5] Bài thơ “Après la bataille” (Sau trận đánh) của Victor Hugo bắt đầu bằng “Mon père, ce héros au sourire si doux...” (Bố tôi, người anh hùng với nụ cười dịu hiền nhường ấy...) kể về câu chuyện xảy ra với ông bố của nhà thơ, một vị tướng, khi ông đă ngăn không cho lính của ḿnh giết kẻ thù đang bị thương, và ra lệnh đem nước cho anh ta uống v́ anh ta đang khát.
[6] Trích trong trường ca “Tụng ca mặt trời” của Ikhnaton, vị pharaon-nhà thơ lớn của Ai Cập, vào khoảng năm 1380 trước CN.