MAI LIÊN KIỀU

Tả bữa cơm cúng Tết, nhà thơ Trần Trung Phương viết :

                 Tiếng pháo nổ rồi từng tràng pháo nổ,

                 Trên bàn thờ mâm cỗ đă bày xong.

                 Mẹ tôi đang châm dở nén hương ṿng,

                 Và xếp lại trái hồng mâm ngũ quả...

Bây giờ  không c̣n Mẹ, cũng không nghe pháo nổ ở quê người, tôi vẫn giữ đủ các lễ nghi cho ba ngày Tết, như hồi thấy Mẹ thường làm ở nhà. Gần Tết th́ lau chùi quét tước hết mọi ngơ ngách, ư là cái ǵ cũ kỹ dơ dáy th́ tống hết nó ra. Chiều ba mươi cúng rước ông bà. Sáng mồng một cúng chay. Mồng hai cúng mặn. Mồng ba cúng bánh trái. Và mồng bốn cúng tiễn. Tôi có đạo Chúa mà khói hương chùa chiền c̣n thường trực hơn lễ lạc nhà thờ, mở miệng ra th́ Mô Phật chớ không lạy Chúa, bởi vậy Chúa vẫn thường nh́n tôi với đôi mắt tuy dịu dàng không trách móc ǵ nhưng buồn da diết, chán chường.

Mặc dầu không biết là Thần tài có đặt chân tới nhà ḿnh không, tôi vẫn kiêng không dám quét nhà trong ba ngày Tết, v́ như vậy e chẳng khác nào đuổi ông ấy đi trong khi đáng lẽ vừa thấy ông thấp thoáng bên hàng xóm là ḿnh đă phải lo trà rượu kèm theo nụ cười « cầu tài » trịnh trọng khăn đóng áo dài đứng chờ ở cửa. Hút ông ấy vào máy lại càng không nên, ai mà dám « hăm tài » như vậy ?

Thầy tôi kể là cái tṛ dị đoan này do trong sách Sưu Thần Kư chép có một người lái buôn đi qua hồ Thanh Thảo, được Thủy Thần cho một con hầu tên Như Nguyện, đem về nhà chẳng bao lâu sau phất lên giàu có. Một hôm đánh nó nhằm ngày mồng một Tết, nó chui vào đống rác biến mất. Từ đấy người lái buôn trở nên nghèo. Cho nên người Tàu kiêng đổ rác trong mấy ngày này, người Việt ḿnh cũng theo lệ ấy, như thể nhà nào cũng có sẵn con Như Nguyện nũng nịu nằm ưỡn người đâu đấy. Và trong ba ngày Tết cũng không được hái hoa hái lá ǵ, « để cho nó ăn Tết », không nên đào xới đất, ồn ào ông táo không trở về ở với ḿnh th́ quanh năm ... cơm canh chẳng chín. Mẹ tôi vẫn bảo vậy. Cây lá đă thế, con sâu cái kiến th́ lại c̣n tuyệt đối không được làm nó đau (nếu có nhă ư muốn cho nó đi luân hồi th́ chịu khó chờ sau Tết).

Cúng rước ông bà, tôi đốt rất nhiều giấy tiền vàng bạc. Cứ mỗi một xấp đô la h́nh như mấy trăm tờ, lại là bạc một ngàn, của Hell Bank hẳn hoi - trong khi... Paradise Bank chỉ dám làm tới tờ một trăm ! - mà tôi đốt cúng tới sáu xấp. Thêm vào đó vài xấp vàng bạc, vài xấp vải đủ màu. Ông bà tha hồ đếm tiền mỏi tay. Vừa đốt vừa tha thiết khẩn cầu các cụ chia nhau trong tinh thần thuận hoà tương ái. Ai biết đâu được là họ chẳng bất hoà nhau v́ giành giật ? (gây cho người khác sục sịch ghen ghét nhau là chuyện không nên). Th́ hẵng cứ vái như vậy cho chắc. Đốt trong cái nồi cô-cốt, làm nó đen v́ ám khói. Quanh năm nấu phở, chà măi th́ cũng trắng ra, vừa tới dịp Tết lại đen trở lại.

Nhà tôi vẫn thường ớn cái tṛ này. Bởi Tết luôn luôn là vào mùa đông, cúng kiến và đốt vàng bạc đều làm trong nhà, cửa chỉ he hé vừa đủ cho ông bà lách người vào thôi. Một lần hàng xóm trông thấy, hoảng hốt hỏi ủa Su ơi, bộ vous muốn đốt nhà hả. Nhà tôi thường sốt ruột v́ sợ cháy nhà thật, nhưng đố dám cấm tôi hậu đăi ông bà, tự do tín ngưỡng mà lại, chỉ e ấp hỏi :

- Nhỏ ơi, mà em đốt chi nhiều dữ vậy ?

Tôi nói nghiêm trang như thật :

- Ḿnh kỉnh ông bà nhiều th́ ông bà sẽ cho ḿnh nhiều.

Nhà tôi nghi ngờ :

- Hay có nhiều tiền quá ông bà lại rủ nhau đi Casino thua hết sạch, chẳng cho ḿnh cái ǵ.

Dị đoan số một, tôi cho như vậy là nói gở, vội trả lời, cũng nghiêm trang cứ như thật :

- Không có đâu, ông bà ḿnh không ai có máu cờ bạc cả.

Nói là nói vậy chớ ông bà ḿnh ḿnh c̣n không rơ, chỉ biết trong gia phả ghi rằng ông Cao tôi là tướng, gốc người Hưng Yên cầm quân vô Quảng Ngăi, có những mười tám bà vợ, cưng bà Quảng Ngăi như ǵ, rồi lập nghiệp luôn ở cái đất mà ai cũng cho là khỉ ho c̣ gáy đó. Điều này ghi rành rành trên các bức hoành phi liễn đối thếp vàng treo ở hai nhà từ đường của hai chi phái. Biết thế thôi. C̣n ông bà nhà chồng ḿnh lại càng mù tịt hơn nữa, biết thế quái nào là không ai có máu cờ bạc ?

- Vào lấy cho em cây cời. Có nhiều tờ không cháy hết, xuống dưới lại thành bạc rách thôi.

Vốn thông minh, nhà tôi nhanh trí nói ngay :

- Dễ mà, em đốt thêm cuộn băng keo, xuống dưới tờ nào rách th́ ông bà dán lại. (Chép miệng) Đốt chi mà lắm vậy không biết !

Khói cuồn cuộn. Nhà tôi lại bảo :

- Nước mắt nước mũi ràn rụa như vậy th́ không khéo ông bà lại hiểu lầm là ḿnh cho mà em c̣n tiếc của nên khóc.

Tôi bày những bốn bàn thờ : bàn thờ Phật, bàn thờ Chuá, bàn thờ ông Táo, và bàn cúng rước ông bà đặt gần cửa. Những lúc cúng kiến tôi luôn luôn làm sếp chủ tế, nhà tôi xớ rớ cho tôi sai vặt. Rót ba chén rượu. Rượu ǵ em ? Em không biết, chắc là rượu khai vị cũng được. Rót cho bàn nào em ? Bàn nào cũng rót. Rót ba ly trà. Bàn nào cũng rót hả ? Đốt hai cây đèn cầy cho mỗi bàn. Đốt ba cây hương và vái. Vái cái ǵ em ? Trời ơi, th́ vái là ḿnh mời ông bà về ăn Tết với ḿnh. Anh lạy được chưa Nhỏ ? Và nhà tôi lạy, chẳng biết vái có ra tṛ trống ǵ không, nhưng chắc chắn trong lúc đó Đức Phật và Đức Chúa đang cụng ly trong tinh thần quân tử « hoà nhi bất đồng ».

Nhà tôi vẫn lấy đó làm vui. Vào thời sinh viên, cứ Tết đến là làm văn nghệ, có khi hai nhóm chống nhau, nhóm này đi xé áp phích quảng cáo của nhóm kia, rồi đánh nhau. Bây giờ th́ bắt đầu về già, lại biết thế nào là cúng kiến, là lạy là bái, là vái là cầu, nên thấy « rất ngộ ».

Một cô bạn dặn tôi :

- Trên bàn thờ cúng Tết chị phải mua một trái măng cầu, một trái dừa, một trái đu đủ với một trái xoài.

- Chi vậy ?

- Tức là « cầu vừa đủ xài » đó mà. Trái măng cầu là cầu, trái dừa là vừa, đu đủ là đủ, xoài là xài.

Tôi bật cười. Dân An Nam ḿnh « an phận » thật, chỉ cần « đủ » thôi. Mà không biết như thế nào mới là đủ ? Một chiếc hai ngựa cũng đủ, một chiếc BMW cũng đủ, ngay cả một chiếc Rolls Roys cũng đủ chớ ǵ ? Và dân ḿnh « tri túc » thiệt, chỉ tiếc không có trái ǵ gọi là trái « dư », nếu có th́ trái đu đủ ắt đă không được ai chiếu cố trong ba ngày Tết.

Lại c̣n cái vụ hái lộc chùa đêm giao thừa. Nhà tôi th́ không đủ lăng mạn như nhà thơ Nhất Tuấn :

         Ngày ấy Xuân về em nhớ không,

         Anh ra vườn hái một bông hồng,

         Rồi cài lên tóc em anh bảo :

         Mừng tuổi cho em (vợ của chồng).

nên thỉnh thoảng tôi theo các cháu lên chùa gần nhà hái lộc và chờ ĺ x́ của quư Thầy để tự mừng tuổi cho ḿnh. Hết phần hành lễ, hai Thầy đứng hai bên phát ĺ x́ cho chúng sanh. Nhận tiền chùa th́ sẽ được phát đạt quanh năm, ăn như tằm ăn lên cũng không sao hết của. Xong, chúng tôi ra ngoài hái lộc. Trước khi đi đă thủ sẵn cái x́-ca-tơ. Năm nào mà sau giao thừa, các cây nhà chùa chẳng trở thành trơ trụi ? Có năm tôi cắt được một nhánh đào có hai nụ bụ bẫm. Ai cũng khen tốt. Thằng cháu xúi mua lô tô đi cô. Tôi mua. Sau ngày xổ số nó điện thoại xuống hỏi cô ơi trúng không. Không. Uả sao lạ vậy ḱa. Nghe nó nói một cách thất vọng, tôi bật cười.

Lại c̣n cái vụ người nào « đạp đất » sáng mồng một là cũng góp phần vào việc suy vượng quanh năm của ḿnh. Người nào coi vẻ mặt hắc ám, quanh năm nhăn nhó hay làm chỗ nào th́ chỗ ấy sập tiệm, người nào ưa căi cọ, xấu mồm xấu miệng, ác tâm ác khẩu, người nào hay la cà trà đ́nh tửu điếm, người nào sát phạt đỏ đen... th́ tốt nhất nên « nói khéo » thế nào để sáng mồng một họ đừng ḷ ṃ tới thăm ḿnh. Có người c̣n kỵ cả nước da ngăm ngăm nữa kia, cho nên sống ở xứ người, bà con nhớ dặn con cái chớ có chơi dại hẹn ḥ bạn Phi Châu tới nhà ngày Tết nhé !

V́ rất dị đoan nên tôi thường dặn thằng cháu mau mắn vui vẻ tới xông đất nhà tôi. Nghe các cháu sắp lên cầu thang, tôi mở cửa sổ ra dặn :

- Hưng lên trước.

Dưới sân có tiếng xê dịch đổi chỗ. Một đứa nói :

- Chưa tới giao thừa mà cô ?

- Cứ làm như vậy. Rồi tới Lộc, tới Thủy, rồi Hải.

Dưới sân lại đổi chỗ. Ư tôi sợ bọn trẻ lịch sự nhường chỗ cho đàn bà con gái lên trước, mà con cháu tôi có bịnh thường hay mè nheo, tôi e quanh năm ḿnh sẽ không... cứng cáp chút nào !

Mồng một Tết mà ḿnh làm kiểu ở Rome và thành phố Naples là ném đĩa và khăn ăn qua cửa sổ th́ hàng xóm sẽ gọi xe cứu thương tới chở ḿnh vô cái nhà đại loại kiểu « Biên Hoà ». Nếu như dân Chypre phải hắt x́ lúc giao thừa không th́ năm mới sẽ không được như ư, th́ dân bị dị ứng tha hồ mọi sự măn nguyện. Nếu làm như dân Algérie thường vỗ vào mông nhau sau lời chúc mừng th́ nhất định các ông mong Tết hoài hoài. Nếu làm như ở quần đảo Mergui (Ấn Độ dương) người ta chúc nhau sụt đi một tuổi, mỗi năm một tuổi bớt đi, th́ nhất định là các bà các cô hân hoan tuyệt đối, sẽ cảm thấy « trẻ măi không già ». C̣n nếu quái gở cỡ dân Cameroun là các bà dùng một con rắn độc c̣n sống làm ṿng đeo tai th́ có khối người không thèm ăn Tết ! Thôi th́ ḿnh cứ ... hạ quyết tâm làm những chuyện rất b́nh thường mà không thiếu phần ư nghĩa : là tổ chức chơi Tết trong đám anh em bè bạn, rồi múa lân, rồi ĺ x́ cho các cháu, rồi ăn bánh chưng củ kiệu và thịt kho dưa giá, rồi xôi ṿ xôi gấc và không quên các thứ bánh mứt dân tộc, vân vân và vân vân, với bộ trái cây « cầu vừa đủ xài », bộ không truyền thống và hấp dẫn à ?

Mỗi Tết bên này, nhớ về quê hương, nhớ gia đ́nh, tôi lại bắt chước thiên hạ cắt mấy nhánh Liên Kiều làm mai, mua ít nhành đào về chưng. Và vẫn thường tự hỏi như Vũ Đ́nh Liên :

         Năm nay đào lại nở,

         Không thấy ông đồ xưa.

         Những người muôn năm cũ,

         Hồn ở đâu bây giờ ?

MIÊNG

Paris, Xuân Kỷ Măo, 1999