Tháng chín, Quí Sửu ( 1432 )
Nguyên Long lên ngôi. Thái Tông Văn hoàng đế, niên hiệu Thiệu B́nh, lúc đó chưa được mười hai tuổi nhưng không nhờ Thái Hậu buông rèm coi chính sự. Nguyễn Trăi được sai viết văn bia Vĩnh Lăng kể công đức Lê Lợi, lại lui về Côn Sơn, dâng biểu từ cái chức Gián Nghị đại phu được Tiên đế phong cho. Thị Lộ đùa :
- Này thầy, người ta là quan có quyền. C̣n ḿnh, làm quan chỉ có trách vụ can ngăn. Mà lại can ngăn Vua, nghĩa là không có thể xiểm nịnh ton hót. Em nghĩ - Lộ cười - con đường thăng quan của Gián Nghị đại phu là con đường xuống huyệt ! Thầy từ quan là không muốn em góa, em đội ơn thầy !
Nghe Lộ nói, Trăi mủi ḷng nhưng cố gượng cười. Vua nay miệng c̣n hơi sữa, có làm ǵ đâu mà cần can ngăn. Quyền lực nay tập trung vào tay bộ ba Sát, Vấn, Ngân.
Nhưng thời cuộc đầu năm Thiệu B́nh thứ nhất vẫn c̣n là một bàn cờ thế. Sát nắm quân đỏ, bên kia Ngân nắm quân đen. Vấn lúc gà bên này một tiếng, khi phụ họa bên kia một câu. Đám quan văn vơ bu quanh xuưt xoa trầm trồ. Riêng bọn Nội Mật viện, vốn xảo quyệt, không bàn tán, chầu ŕa chờ lúc cờ tàn để thủ đắc cơ hội đẩy tốt sang sông. Về phần bọn hoạn quan, chúng là những kẻ bị lăng quên với một ông vua không chút quyền hành, cho đến nay chỉ biết bắt chúng làm ngựa để cưỡi lên lưng. Thái giám Đinh Hối lầm lũi trong hành lang cung cấm, th́ thào bàn tán với đám hoàng phi mới góa bụa đang hóa thành những cái bóng ma dật dờ ngẩn ngơ trước một cuộc đổi đời trong chớp mắt.
Tân niên, năm Giáp Dần. Năm tuổi của tân Hoàng đế khiến miệng lưỡi thế gian có dịp kháo nhau không biết liệu nhà vua có tai qua nạn khỏi không ? Đó là cách nói cạnh nói khóe vu vạ cho những kẻ nắm quyền bởi đám người đang hoang mang t́m chỗ đứng. Đinh Hối bắt mối với học sĩ Lê Cảnh Xước, người của Nội Mật viện, chuyên việc giấy tờ thu thuế dưới tiên triều. Xước bàn bạc thế nào với Nguyễn Thúc Huệ không một ai biết, đi liên lạc đám văn quan như Nguyễn Thiên Tích, Nguyễn Thiên Hựu, Tŕnh Thuấn Du, Bùi Ư Đài, Bùi Cầm Hổ... Sát biết chuyện, hiểu là muốn nắm triều chính th́ không thể thiếu bọn giá bút. Dùng Phan Thiên Tước như thân tín, Sát sai cấu kết với Thái sử Bùi Th́ Hanh và Lễ bộ thị lang Trịnh Toàn Phương. Tước bàn bạc với Cảnh Xước và Cầm Hổ, tạo ra liên minh giữa Sát và bọn văn quan, đằng sau được sự ủng hộ của Nội Mật viện. Trong khi bọn giá bút tính toán, đám túi gươm vẫn b́nh chân như vại. Đại đô đốc Lê Vấn nắm binh quyền, nay lại được giao trách vụ kề cạnh ngôi vua, cùng Tư không Lê Ngân lấn dần quyền Tư đồ Lê Sát, nhưng cả hai đều ngạc nhiên không thấy Sát phản ứng mạnh mẽ.
Sau Tết Nguyên Đán, bộ ba Sát, Vấn, Ngân duyệt lại chiếu dụ trong dịp tân niên. Ngày mồng sáu tháng giêng, Nguyên Long ngồi trên ngai vua, đọc :
Đạo làm tôi cốt yếu có hai điều. Trên th́ yêu vua, dưới th́ yêu dân. Yêu vua phải hết ḷng trung, yêu dân phải hết ḷng thành. Mới rồi, t́m người hiền giúp việc trị nước, đă có lệnh cho mọi người tiến cử, đến nay vẫn chưa được một người nào, thế là ra làm sao ?
Sát đỏ mặt, cau mày nh́n Vấn. Sau buổi chầu, Sát hỏi Vấn, giọng gay gắt :
- Đại Đô đốc, chiếu dụ không phải như tôi cũng như cả ngài và Đại Tư không đă cùng nhau duyệt trước và đồng ư. Thế là ngài có ư ǵ ?
Vấn luống cuống :
- Chính tôi cũng không hiểu ! Ta cùng lại hỏi nhà Vua xem sao !
Khi Đinh Hối đưa ba vị phụ chính vào cung Càn Đức, Nguyên Long đang ngủ trưa. Bị đánh thức, Long cầu nhàu nghe Đinh Hối dặn ḍ. Lát sau, Long ra ngồi trên sập. Vấn khẽ rập đầu, hỏi :
- Hoàng thượng, sao không đọc chiếu dụ do thần dâng ?
- ...
- Ai xui Hoàng thượng sửa lại câu đầu. Lẽ ra là ‘‘ Trẫm ở ngôi cao, nhưng nhờ ba vị đại thần phụ chính, giữ nghiêm phép nước, thiên hạ an lạc thái b́nh ’’.
- Không ai xui ta ! Lời ta xuống chiếu, là lời của Mạnh Tử bàn về đạo làm tôi ! Sai chăng ? Đại đô đốc sửa lại thế nào ?
Nghe Nguyên Long thản nhiên đáp với giọng khiêu khích, Lê Vấn gầm gừ :
- Hoàng thượng tuổi nhỏ, chớ có dại dột nghe bọn xấu xúi bẩy. Chắc lại trong đám hoạn quan...
Vấn không ngờ là Long đột nhiên nắm chén trà đập xuống đất, quát lên :
- Hai vị Tư đồ và Tư không có nghe chưa ? Bảo Vua là dại dột có phạm thượng không ? Ta tuổi dẫu nhỏ, nhưng ta là vua. Đại tư đồ, khi Tiên đế băng hà, dặn ǵ, Tư đồ c̣n nhớ không ?
Sát chẳng nói chẳng rằng, qú xuống rập đầu xin tha tội. Ngân bắt chước, và Vấn đặng chẳng đừng cũng phải làm theo. Dĩ nhiên, Ngân không thể bênh Vấn. Liên minh này từ nay có vết rạn : Sát đồng ư với Ngân rằng từ nay trở đi, chỉ để Hoàng thượng dựa cột bên đông điện Hội Anh nghe việc triều đ́nh, ngai vàng ở giữa bỏ trống, một bên là Lê Sát, bên kia là Lê Ngân ngồi coi chính sự.
Dựa trên chiếu cầu hiền, bọn văn quan thảo sớ tiến cử lại Nguyễn Trăi nay đă về ở ẩn trên Côn Sơn. Sát không thể chối từ, thể theo cái điều đă ngầm thỏa hiệp với đám văn quan. Riêng về phần Nguyên Long, nhà vua học được bài học đầu của quyền lực. Mỗi lần nhớ đến khuôn mặt thất thần của một viên Đại đô đốc đă từng chiến trận hai mươi năm, Long không khỏi cùng một lúc thấy lại trước mắt ḿnh vẻ hỉ hả ở đuôi mắt Lê Sát.
*
Trong số một trăm năm mươi sáu người được gọi ra tham chính chẳng phải chỉ có Nguyễn Trăi. Vấn nay đă ngả về phía Lê Sát, đồng t́nh cho gọi Trịnh Hoành Bá và Lê Quốc Khí, kẻ đă hăm hại Trần Nguyên Hăn và Phạm Văn Xảo, từ Diễn Châu về Kinh. Nguyễn Thiên Tích và Bùi Cầm Hổ đều là Ngôn quan thời tiên triều, đọc lại chỉ dụ của Lê Lợi, nghiêm cấm không bao giờ dùng Hoành Bá, Quốc Khí v́ tội cáo gian giết hại công thần. Sát thuận theo lời Tích và Hổ, nhưng đ̣i phải ủng hộ ḿnh quyết định truất chức Trịnh Khắc Phục, em khác cha cùng mẹ với Lưu Nhân Chú, không cho làm Nam Đạo hành khiển. Em của Phục là Trịnh Khả uất ức nhưng không làm ǵ được.
Ngày mười lăm tháng giêng, Lê Sát làm chủ tế, sai giết ngựa trắng lấy máu cho bá quan ăn thề, lập đàn tế cáo với trời đất. Ngày hai mươi, Sát điểm quân bộ và quân thủy trên bờ sông Nhị, cạnh dinh Bồ Đề. Bấy giờ, rơ là Sát đă nắm được gần hết quyền bính. Chưởng quan Nội Mật viện Nguyễn Thúc Huệ lúc đó mới ngả cờ, trở thành cánh tay phải của Sát trong mọi sự vụ quan hệ.
Nguyễn Trăi được bổ làm Hành khiển thừa chỉ, dâng biểu tạ ơn. Vài ngày trước khi Trăi rời Côn Sơn về Kinh, Lộ nói dỗi :
- Thầy làm Hành khiển cho một vị thiếu đế không có quyền, chắc là sẽ bận bịu lắm. Thôi, thầy cứ đi một ḿnh, thầy nhé...
Trăi phải năn nỉ măi Lộ mới chịu theo, nhưng dặn là không thù tiếp ai ở nhà, và nhất là cứ có dịp th́ rời Đông Đô lánh đi Nhị Khê.
Công việc đầu của Trăi không dính ǵ đến sự vụ hành khiển. Nguyễn Thiên Tích làm Ngự tiền học sinh cục trưởng, xin để Trăi phụ tá ḿnh trong kỳ thi học sinh đầu tháng hai, lấy đỗ ngh́n người, chia làm ba bậc. Bậc nhất và nh́, đưa về cho học ở Quốc tử giám. Bậc ba, cho học tại các nhà học ở các lộ và đều miễn lao dịch. Đó là lần đầu lê dân có cùng cơ hội như đám con cháu quan từ hàng tam phẩm trở lên vẫn tự động được vào học ở mọi nơi. Nhưng nói cho ngay, từ thời Lê Lợi, cái học ở Quốc tử giám dẫu chỉ nhắm đào tạo nha lại cũng chẳng mấy thành công. Trăi cùng đám quan văn dâng sớ xin cải tổ việc học . Bọn đại thần phụ chính gạt đi, coi chữ nghĩa là phù phiếm.
Sự nghi kỵ đám giá bút sau thời gian đó trở thành trầm trọng v́ vụ giám sinh Nguyễn Đức Minh bị bắt. Số là Minh rời nhà đến Quốc tử giám, thấy dán ở vách đền trên đường một mảnh giấy trong có câu ‘‘ ...Đại tư đồ Lê Sát và Đô đốc Lê Vấn cùng mưu giết ông Sĩ phán đại lư ’’. Đức Minh gọi người đến xem rồi lấy xé ra ném xuống nước. Ai cũng biết ông Sĩ chính là tên tục của Lưu Nhân Chú. Sát giận, ngờ Minh viết, sai bắt rồi tra khảo thừa sống thiếu chết để t́m ra những kẻ chủ mưu đằng sau. Minh không nhận. Sát định chém nhưng Ngôn quan Nguyễn Thiên Hựu cho là c̣n ngờ, xin giảm tội chết, chỉ tịch biên gia sản và bắt đi đày.
Thời gian đó, nạn hạn hán đă kéo dài hai tháng. Không mưa, mặt ruộng khắp nơi nứt nẻ sạm xịt như da xác chết, cả mùa lúa vụ Đông Xuân coi là thất bát. Dân từ Mường Ba Long, Mường Mộc... kéo về Kinh ăn mày ăn xin, người chết đói rải rắc khắp năm cửa ô. Sát lo, nhưng không biết làm ǵ hơn là sai đặt đàn chay ở điện Cần Chính rồi cho cầu đảo. Theo lời của vợ lẽ là Nguyễn thị, Sát bắt các quan rước Phật chùa Pháp Văn ở Cát Châu về Kinh cầu mưa, dùng tay thuật sĩ họ Trần lập đàn tế sao ba ngày ba đêm. Trời vẫn không mưa. Ngày 24 tháng tám, vào giờ Th́n, Kinh đô nhốn nháo, hàng dân la ó chạy như kiến vỡ tổ v́ ở phương đông bắc, khí xanh khí đỏ như h́nh cầu ṿng tụ lại lừ lừ bay về. Cũng hôm đó, người thợ ở Tả ban tất tác là Cao Sư Đăng xây chùa Thanh Đàm có đến tám mươi gian, buột miệng ‘‘ ...thiên tử không có đức, đại thần ăn của đút, có ǵ là thiện đâu mà làm chùa to thế ! ’’. Bị cáo giác, Sát nghe giận lắm, sai bắt Sư Đăng. Quan thẩm h́nh bảo ‘‘ Nó dám nói càn, đem chém ! ’’ . Nguyễn Thiên Hựu lại xin tha tội chết. Sát quát ‘‘ ...trước đă nghe ông, không giết Đức Minh vu cho ta tội hại công thần, nay lại định tha thằng này, làm sao răn sợ đứa khác ! ’’. Hựu không nói nữa. Sát sai mang chém Sư Đăng th́ trời mưa nhỏ. Hôm sau, trong triều Sát hớn hở :
- Nếu nghe Ngôn quan, làm ǵ có trận mưa ấy.
Không ai ngờ rằng Lê Ngân nói sẵng:
- Giết nhiều kẻ xấu th́ mưa nhiều, chỉ có điều xương người chất đầy đường khó đi mà thôi !
*
Trời vẫn giáng cơn hạn xuống đất Giao Chỉ, cả tháng chưa có đến một giọt mưa. Bắt đầu vào hè, mặt đất chằng chịt những vết cùi hủi khô hoác trơ ra dọa nạt. Gạo trong kho nhà vua phát đă gần hết, trong khi đám người đói ăn kéo về Kinh mỗi lúc một đông. Họ ngơ ngẩn, mắt trắng dă, miệng hông hốc, chân bước khật khừ. Lê lết ở cổng chùa chiền, họ xếp thành hàng dài, tay nâng những chiếc bát mẻ lên mỗi khi có khách thập phương đi ngang.
Một điều lạ, hàng dân trố mắt thấy quân lính địa phương từ các châu, lộï đi hộ tống từng đoàn xe chở hàng trăm cái cũi đưa về Kinh. Sau những mảnh vải đen trùm lên cũi, không ai biết là ǵ. Chỉ nghe thấy tiếng kêu tựa như tiếng chí chóe, người ta kháo nhau có lẽ là tù binh bắt từ Mường Ba Long, nơi có dân nổi loạn chống triều đ́nh. Có người ra dáng chê bai, bảo đói thế này, giết cho xong chứ tù chỉ nuôi tốn cơm. Từ cửa Đại Hưng, đoàn xe tập hợp lại rồi theo ven sông Tô Lịch chia nhau đi về phía Hoàng cung. Thái sử Bùi Th́ Hanh và Lễ bộ thị lang Trịnh Toàn Phương đă chờ sẵn, chỉ trỏ ra lệnh, đoàn xe cái th́ vào điện Vạn Thọ, cái th́ vào điện Cần Chính, Kính Thiên ... Phương không đội mũ và không mặc áo tía dành cho quan hàng ngũ phẩm như lệ thường. Bỏ tóc xơa đến vai, quan Lễ bộ lần này choàng lên người một bộ áo thụng trắng toát, lưng thắt bằng dây cói, tay cầm thiền trượng có gắn những quả chuông nhỏ leng keng nhịp theo từng bước.
Đầu giờ Th́n, ba tiếng trống th́ thùng điểm. Khi đó, Lê Sát và Nguyễn-thị từ điện Kính Thiên bước ra. Cũng đúng lúc đó, có tiếng lao nhao. Rồi tiếng quát :
- Sao lại bắt ? Bắt làm ǵ ? Trả lại cho ta...
Sát quay sang hỏi. Tên chưởng đội chạy ra. Lát sau, hắn quay về, gập đầu thưa :
- Bẩm Đại Tư đồ, một thằng khùng khùng...
Ngoắc tay, Sát lạnh lùng :
- Bắt nó, hạ ngục ngay cho ta !
Toàn Phương lẩm bẩm khấn vái cho đến khi Thái sử Bùi Th́ Hanh đến gần nói nhỏ vào tai. Cả hai tiến về phía Sát. Phương ṿng tay cúi đầu :
- Bẩm Đại Tư đồ, mọi việc đă sẵn sàng. Đại Tư đồ đi ngay cho !
Sát nh́n lên trời cao. Nắng gay gắt đổ lửa xuống nhân gian không một chút ǵ thương xót. Đằng xa, tháp Báo Thiên ánh lên sắc lấp lóe của những chiếc tầm sét chờ cơn thịnh nộ. Th́nh ĺnh trời tối dần. Khi cả bọn vào trong điện Kính Thiên, Th́ Hanh th́ thầm :
- Bẩm Đại Tư đồ, con tinh vượn đen sắp ăn mặt trời. Đúng khi nó nhe răng ra gặm, ta mới giết những con vượn sống đă trấn yểm ở vị bộ bát quái trong cung điện, ắt khống chế được tai biến như hạ quan đă tŕnh...
Hanh chưa dứt lời th́ Toàn Phương, răng cắn chặt một bó hương đang cháy, tay phải cầm thiền trượng, tay trái buộc bó chỉ ngũ sắc giơ lên bắt quyết, đảo người xoay ṿng ṿng như lên đồng. Nhạc ngũ âm tấu lên, cung bậc thoắt lên cao, chói vào tai như kim đâm. Nguyễn-thị th́ thào :
- Khống chế tai biến thế nào ?
Th́ Hanh đáp :
- Dạ, lúc tinh vượn thấy đồng loại chết, nó sợ há mồm ra kêu th́ không nuốt được mặt trời...
Trời tối sầm xuống. Đúng lúc ấy, trống ngũ liên nổi lên. Ngoài cung, tiếng la ó, tiếng chân chạy th́nh thịch. Ở khắp các điện, vượn tru tréo kêu thảm thiết. Bọn lính rút dao chực sẵn, dứt hồi trống là thẳng tay đâm vào rồi cứa cổ vượn. Giết xong, bọn lính được lệnh lấy máu vượn vẩy lên sân cung điện. Đến lúc mặt trời ló ra th́ rơ là con tinh vượn đă bỏ chạy v́ sợ. Sợ cũng phải, đếm ra có đến dư ba trăm con vượn được mang ra trấn yểm ở năm cung và sáu điện. Máu trên sân, trên sàn, đỏ lè, kỳ cọ phải hai ngày sau mới sạch.
Sau hôm có nhật thực, Đại Tư đồ nắm quân quyền vui hẳn lên, hậu thưởng cho Bùi Th́ Hanh và Trịnh Toàn Phương. Chẳng để Nguyễn - thị nài nỉ lâu, Sát để vợ lạy Toàn Phương làm thầy. Mặt trăng đói đi gặm mặt trời đâu chỉ là điềm họa. Lính mang xác vượn ra phân phát cho những người đói ăn nằm rải rác khắp nơi trong Kinh. Họ ḥ hét tranh nhau xô vào cướp. Có kẻ kêu ‘‘ Ăn vượn, như ăn trẻ con ! ’’. Người ta liền đáp ‘‘ ...đói th́ trẻ con cũng ăn ’’. Từ cổng chùa Báo Thiên, Đạo Khiêm miệng niệm nam mô, đi theo một chú tiểu. Không hẹn, Khiêm chống gậy đến chỗ Trăi ở, bảo :
- Ông bạn của chúng ta bị bắt rồi. Hôm qua hắn la ó gây sự với bọn quan quân ở Hoàng thành...
Trăi hỏi cớ sự, rồi cả hai đến Thẩm h́nh viện xin cho gặp tên tù mới bắt, vào ngục nhưng vẫn la thét cả đêm như người điên. Ngục quan mở cửa, tay đưa một ngọn trủy thủ, thưa với Hành Khiển rằng nếu tên tù điên thật th́ cứ giết ngay, không sao. Đạo Khiêm và Trăi bước vào, nh́n Lư Tử Cấu co ro nằm, đầu gối kéo lên đến cằm. Khiêm chưa kịp hỏi, Cấu đă kêu toáng lên:
- Chúng nó bắt con vượn lông vàng của đệ rồi !
Thấy Trăi bên cạnh Khiêm, Lư Tử Cấu nổi nóng, gay gắt :
- Huynh đài thấy đấy ! Muốn cướp muốn bắt là cướp là bắt...Cái triều đ́nh của huynh c̣n ngặt hơn cả bọn quân Minh ngày xưa.
Trăi ngượng ngùng im lặng, để Đạo Khiêm kể. Nghe việc giết vượn trấn yểm, Cấu nước mắt trào ra, giận dữ gào :
- Chúng nó giết tri kỷ của ta rồi ! Trời ơi ! Trời không có mắt ư ?
Quay mặt vào tường, Cấu ấm ức khóc như con trẻ, mặc cho Đạo Khiêm dỗ dành an ủi. Trăi buồn bă, không nói ǵ. Làm quan, chàng mới biết ḿnh liên đới trách nhiệm cả cái chuyện dị đoan mê tín mà bọn Th́ Hanh và Toàn Phương giấu kín cho đến lúc thi hành.
Thẩm h́nh quan cho lệnh tha, Trăi và Đạo Khiêm thuê cáng mang Lư Tử Cấu về chùa Báo Thiên. Cho đến lúc Trăi chắp tay tạ từ, Cấu mới mở miệng :
- Này Ức Trai ! Hiền huynh sướng hay khổ ?
Ngập ngừng, Trăi thốt :
- Không sướng !
- Nhàn nhân bất lợi thiên hạ, thiên hạ trị hỉ ! Đừng ai đi làm lợi cho thiên hạ, ắt thiên hạ sẽ vui mà trị. Đệ hiểu huynh không phải v́ cái bả khanh tướng mà xuất. Nhưng huynh nhớ cái tích Dương Tử đi câu ở sông Bộc chứ. Hai đại phu được Sở Vương sai đến vời ông ra phụ chính, ông không thèm ngoảnh lại, bảo thà là con rùa sống kéo đuôi trong bùn c̣n hơn con rùa chết bảo quàn ở chốn miếu đường. Thôi đi, đi đi, đừng làm bẩn ḿnh nữa !
- ...
*
Sai người vời Thị Lộ vào hoàng cung, Nguyên Long thấp thỏm từ khi mặt trời ló ra sau đỉnh tháp Báo Thiên phía đông điện Càn Đức. Đi ra đi vào, Long ngứa chân đá bọn hoạn quan, miệng chửi om x̣m. Xưa nay vốn được yêu dùng, Đinh Phúc cũng phát sợ, t́m gọi Lương Đăng. Dưới tiên triều, Đăng đă chém đầu chú ruột là ngụy quan Lương Nhữ Hốt, kẻ làm tham chính cho Thượng thư Hoàng Phúc nhà Minh sang cai trị Giao Châu. Đăng t́m đường tiến thủ bằng cách tự thiến để xung vào làm hoạn quan, đồng thời là tai mắt cho Nội Mật viện. Tiên đế Thái Tổ cho Đăng chức Nội nhân phó chưởng, nhưng vốn tính nghi kỵ và không ưa nịnh nọt, sau đẩy Đăng ra cho làm văn đội. Nội Mật viện nay lấy cái thế liên minh với Lê Sát, lại đưa Đăng trở lại hoàng cung, tiếng là để tập tành cho đám cung nhân nghề thư họa hát xướng. Khéo bày tṛ chiều vị tân hoàng đế tập tễnh vào tuổi dậy th́, Đăng dần dần chiếm được ḷng Nguyên Long.
Được lệnh gọi, Đăng giả khép nép, đẩy cửa rồi qú một gối, giọng như đóng vai hề :
- Muôn tâu bệ hạ, có lệnh truyền là kẻ tiện nhân đến ngay mong báo đáp hoàng ân...
Đang bực ḿnh, Long sẵng :
- Ta truyền lệnh ǵ... Hoàng ân cái mả mẹ mi !
Dứt lời, Long giật cây cung treo trên vách. Bọn hoạn quan c̣n ngạc nhiên th́ Long đă lắp tên vào nhắm rồi bắn. Thật may, mũi tên vút cạnh đầu một hoạn quan thập tḥ ở cửa. Thế là cả đám tóe chạy, miệng la ôi ối. Không ngờ đến cái tṛ vui lạ lùng này, Long thích chí tiếp tục bắn, tên găm lên vách, lên cột. Bọn hoạn chạy ra vườn Ngự Uyển. Long đuổi, rồi ŕnh cứ như đi săn. Lát sau, đă có kẻ bị tên vào đùi, vừa kêu đau vừa tập tễnh chạy. Long đuổi theo, tay lắp tên, miệng thét ‘‘ ...con hoẵng, mày chạy đằng trời à ?... ’’. Tên hoạn quan ngă chúi mặt vào bụi cây ngâu. Định chồm dậy nhưng Long đă nhào lại chặn, mũi tên căng trên dây kê vào thái dương, tuột tay là mất mạng như bỡn. Tên hoạn quan sợ quá, miệng rối rít :
- Ối giời đất ôi, tha cho tôi... giời ơi là giời !
Long cười ha hả :
- Lần đầu ta thấy một con hoẵng biết nói. Giời đâu mà gọi, hả ?
- Lạy hoàng đế, bỏ hộï cái mũi tên ra... Con hoẵng này muốn sống... giời ơi là giời !
- Lại gọi giời à ...
Đúng lúc đó, bọn lính Thiết Đột ở đâu hiện ra. Một tên qú xuống chưa kịp tâu th́ giọng đàn bà đă cất lên :
- Muôn tâu bệ hạ, tiện nữ vâng thánh chỉ đă tới hầu. Xin bệ hạ chớ để tiện nữ thấy máu, sợ lắm...
Nguyên Long nghe tiếng Thị Lộ, quẳng ngay cây cung xuống đất, miệng vui mừng :
- Chị đấy à ! Em chờ măi... Sốt ruột nên mới phải bày tṛ săn hoẵng.
Vừa tội nghiệp, vừa buồn cười, Thị Lộ cố giữ cung cách nghiêm trang, qú xuống gập đầu :
- Tiện nữ phụng mệnh, cung chúc hoàng thượng vạn tuế !
Long nhảy lại cạnh Lộ, nắm tay rồi liến láu :
- Với người ta th́ bệ hạ hay hoàng thượng được chứ với chị th́ không ! Vào đây, vào đây với em...
Vừa nói, Long vừa kéo Lộ đi.
Long có chủ đích, nắm tay Lộ, đi như chạy. Lộ bước theo, nói nhỏ :
- Bệ hạ là vua, chẳng thể như người ta. Xin đừng tự xưng là em như hồi năy nữa, không được đâu.
Ngừng chân, Long hỏi :
- Làm vua, rồi chẳng thể thế này, không được thế kia ! Thế th́ để làm ǵ ? Chị bảo không xưng em, chẳng lẽ xưng ta à ?
Lộ ngẫm nghĩ. Nhớ đến những mảnh gương vỡ vụn phản chiếu khuôn mặt nát ra thành những mảnh sắc nhập nḥa và tiếng thét vô vọng ngày Long bỏ chạy về hoàng cung dạo nọ, Lộ bỗng chạnh ḷng. Tai lại văng vẳng tiếng Long gào ‘‘ ...ta làm ǵ có mẹ! ’’ và tiếng nghiên mực đập vào cái gương góc thư pḥng hôm nào, nàng đồ rằng sự ngỗ nghịch tai quái đến ác độc của Long chỉ là cách giấu đi nỗi cô đơn trong ḷng đứa trẻ thiếu t́nh thương một người mẹ. Nh́n Long, Lộ dịu dàng :
- Th́ xưng là... quả nhân. Và thôi, cứ gọi tiện nữ là chị cũng được !
- ...Quả nhân... sẽ chỉ gọi một ḿnh chị là chị.
Hai người đi dọc qua hành cung, rẽ về phía đông điện Hội Anh. Long kéo Thị Lộ đến cạnh chiếc cột to bằng hai người ôm, chạm trổ một con rồng lượn từ dưới lên, ngóc đầu nh́n vào sân chầu nơi bá quan nghị sự. Không nh́n Lộ, Long giọng rưng rưng th́ thào :
- Chỗ này là chỗ khốn nạn nhất, chị biết không ?
Lộ ngạc nhiên nh́n. Thân rồng vẩy sắc vểnh lên, vờn quanh là bốn con hổ, con nằm phủ phục, con dương nanh há miệng, con chồm chân như sắp vồ. Lạ là ngoài cặp mắt rồng tṛn vo lồi ra, mắt những con hổ bị khoét sạch, nét dao vụng về xoáy vào bằm vặp. Lộ buột miệng :
- Tại sao lại thế ?
- Quả nhân dựa cái cột này đă một trăm sáu mươi hai ngày để nghe chúng nó bàn chính sự, làm cái này, thôi cái nọ... Cái ngai vua bỏ trống, vua đứng dựa cột cho Tư đồ, Tư khấu sai bảo quần thần.
Rút chiếc dao găm từ chiếc bao da có thếp vàng ra cầm, Long thẳng tay đâm vào mắt con hổ đang chồm chân. Vừa khoét mắt hổ, Long vừa nghiến răng :
- Con hổ này nó bắt quả nhân lấy con nó làm vợ đấy... Tháng sau th́ con hổ cái về ở điện Vạn Thọ, vua có ưng hay không cũng mặc !
Nói đến đó, Long ngồi phục xuống chân cột, hai tay bưng mặt, khóc rưng rức. Nh́n đôi vai Long run rẩy, Lộ không biết làm ǵ. Nàng để Long cứ thế khóc vùi, chỉ lẳng lặng nắm tay Long khe khẽ bóp. Nh́n lên, bốn con hổ nay đều chột mắt chầu quanh con rồng vẩy sắc, Lộ rùng ḿnh. Nàng bỗng sợ cho Long. Dẫu sao Long cũng vẫn chỉ là một đứa trẻ. Lộ th́ thào :
- Có nhớ chị nói ǵ dạo nọ không ?
Ngạc nhiên thấy ḿnh xưng chị với Long, Lộ nghe Long nức nở :
- Nhớ, nhớ một chữ nhẫn chị dặn...
Lát sau, Long gạt nước mắt, giọng quả quyết :
- Quả nhân hỏi chị trước, chị ưng th́ sẽ xin Tư đồ Lê Sát để chị vào điện Vạn Thọ giảng kinh sách cho quả nhân ! Chị bằng ḷng không ?
*
Triều đ́nh đồng ḷng sai Hành khiển Nguyễn Trăi viết thư cầu phong với nhà Minh cho Văn Thái Tông Nguyên Long. Biểu cầu phong đă đưa lên Tư đồ Lê Sát duyệt đến hai tuần trăng nhưng Trăi vẫn chưa nghe động tịnh. Khoảng thời gian đó, hoàng cung huyên náo vào dịp làm lễ tơ hồng cho Thái Tông và Lê Kim Dao, con gái thứ của Tư đồ Lê Sát. Chuyện lễ lạc xong, Lê Cảnh Xước và Nguyễn Thúc Huệ mời Trăi vào Nội Mật viện. Xước giả lả :
- Biểu cầu phong do quan huynh viết đúng là rồng bay phượng múa. Duy có một điều bàn với quan huynh là nên đổi lại...
Trăi vái, rồi nhẹ giọng :
- Quan huynh nói, đệ xin lĩnh giáo.
Lê Cảnh Xước nh́n Thúc Huệ, trịnh trọng ê a đọc lại bài biểu, rồi đ̣i đổi lại mấy chữ. Nghe Xước nói, Trăi phát bực ḿnh. Thật ra, đổi dăm ba chữ th́ biểu văn mất đi cái hùng khí tự cường kín đáo, đâm thành quị lụy lời của phiên thần van nài xin xỏ với đức Đại hoàng đế nhà Minh. Hít một hơi dài vào lồng ngực, Trăi giữ b́nh tĩnh, nh́n hai vị đồng liêu một chặp. Chàng đoán là việc tŕ trệ gửi biểu cầu phong do Sát quyết định, ư để con ḿnh thành nguyên phi rồi mới chính thức xin cho Lê Thái Tông Nguyên Long làm An nam quốc vương. Như vậy, cháu ngoại ḿnh là gịng giơi huyết thống, sau tất nhiên sẽ kế vị trị v́. Chàng cũng hiểu rằng Sát không sai bảo, hai vị đồng liêu này đâu dám tự tiện đến xách mé một câu, hai chữ với ḿnh. Gượng cười, Trăi chắp tay, nhẹ giọng :
- Quan huynh góp ư, đệ kính cẩn ghi tâm. Nhưng lần này th́ đệ xin huynh thứ lỗi. Đệ nghĩ rằng văn có cái khí của văn. Khí thuần nhất, phải nhất quán về t́nh và về lư. Đằng sau t́nh và lư, là hồn. Hồn của biểu văn đây là cái hùng tâm đế vương một cơi, không cúi đầu để xin, không qú gối để nài... Chỉ một hai chữ là có thể đổi hẳn cái ư chí kia, làm hại đến quốc thể. Xin huynh nghĩ lại cho...
Thúc Huệ chen vào, mặt lạnh như tiền :
- Quan Hành khiển, vâng lệnh Tư đồ sai chúng tôi hội ư với ngài...
Trăi ngắt :
- Nội Viện chính sứ, đổi dăm chữ là ư của Tư đồ hay là ư của hai vị...
Nói đến đó, Trăi bỗng nghĩ đến cái cảnh hạn hán đang đe dọa hàng dân, bực bội tiếp :
- ...Thôi, hai vị biết c̣n biết bao nhiêu việc cần làm ngay, xin chớ bận tâm về một vài chữ...
Cảnh Xước cầm bản thảo bức biểu đập xuống, cao giọng :
- Nhưng lệnh Tư đồ, chúng tôi không làm không được !
Trăi không dằn được, đứng bật dậy. Nh́n cḥng chọc, Trăi quát :
- Bọn các ngươi biết ǵ mà bàn chữ với nghĩa. Xưa nay làm cái việc thu thuế, th́ cứ thế mà đi vơ đi vét. Ngoài hoàng cung, hàng dân đang đói v́ hạn hán. Nạn này, cũng v́ có những kẻ như các ngươi mà trời hành đấy...
Dứt lời, Trăi bước thẳng.
Nhưng việc vừa xảy ra chỉ là đ̣n đánh dứ vào bọn văn quan. Bọn Nguyễn Thiên Tích, Nguyễn Thiên Hựu, Bùi Cầm Hổ, Tŕnh Thuấn Du...đến gặp Trăi tại tư dinh, báo việc Đồng tri bạ tịch Bắc Đạo Bùi Ư Đài. Viên trọng thần họ Bùi đă theo nghĩa quân từ thuở vây Đông Đô, được Lê Lợi cất lên chức Thượng thư ngay khi c̣n ở dinh Bồ Đề đối đầu với Vương Thông. Mới đây, Đài dâng sớ, tâu hai điều. Thứ nhất, Đài khuyên vua bên trong dùng Hoàng huynh, Quốc cửu am hiểu điển chế xưa để nhắc nhở cho ḿnh, bên ngoài đặt chức sư phó làm cột trụ chỉ huy trăm quan. Thứ hai, Đài nhắc rằng những quan viên văn vơ có tội trước kia Tiên đế bắt đi đầy th́ nay lại thấy chúng trở về làm quan nắm quyền coi quân, trị dân. Thế là trái ư Tiên đế và không hợp đạo Trời Đất.
Đại tư đồ Lê Sát biết. Bàn với Lê Ngân, Sát làm tờ tâu :
‘‘ ... Tiên đế vốn biết bọn thần là hạng chất phác ngu độn cho nên lúc sắp mất đem bệ hạ kư thác cho bọn thần. Nay Ư Đài nói thế, ư ngờ bọn thần chuyên quyền làm bậy, xin bệ hạ lập người khác để pḥng giữ, vậy là ly gián vua tôi, phải trị theo phép nước ’’.
Kể xong, Nguyễn Thiên Tích nh́n Trăi ngần ngừ rồi nói :
- Quan huynh xem, đám giá gươm nay coi bọn tháp bút chúng ta là hằn thù. Ư Đài là điểm đánh đầu. Huynh cũng bị chúng khiêu khích, hớ miệng là có thể bị khép tội ngay.
Trăi thở dài rồi lẳng lặng về dặn ḍ Thị Lộ nay được phép ra vào Hoàng cung thù tiếp Nguyên Long. Mấy ngày sau, Lê Sát gọi Trăi vào, hằn học bảo :
- Hạn hán v́ Trời phạt th́ do Vua và Tể tướng. Sao ông trách ta đến vậy !
Biết cái thế của ḿnh, Trăi từ tốn thưa :
- Thúc Huệ chỉ có tài vét thuế mà chiếm chỗ then chốt, vơ của dân về cho quan để mong hợp ư Vua. Tôi nhân việc này mà nói hắn thôi, không dám bàn ǵ đến Vua và Tể tướng cả...
Sát không nguôi giận, nhất là v́ khi đó Sát đă tâu vua xin lệnh chém Đài đến dăm ba lần mà Nguyên Long nhất định không chịu ban chiếu. Việc này găng đến độ bọn Thiên Tích và Cầm Hổ đành dâng sớ, nói rằng Ư Đài dẫu ǵ cũng gây hiềm khích, không thể không xét. Cho đến khi Hữu bật Lê văn Linh, vị văn quan đầu tiên có mặt từ thuở Hội thề Lũng Nhai cầm tờ sớ đến, Vua mới cho xét, nhưng cuối cùng chỉ đầy Bùi Ư Đài đi châu xa.
Đại Tư đồ Lê Sát sai bọn Nội Mật điều tra, nhưng không rơ có ai xúi bẩy ǵ mà Vua lại khăng khăng bảo toàn tính mạng cho Ư Đài. Sát ra lệnh cho tướng hiệu giữ các cửa hoàng cung và cung cấm rằng từ nay về sau, từ Đại thần, Tổng quản, Hành khiển cho đến bọn cung nhân vào chầu th́ phải chuyển tâu trước, đợi có sắc chỉ mới được vào. Đàn bà không có phẩm tước đều bị cấm. Nội nhân, nô tỳ, nữ quan ở các điện không có việc th́ không được bước tới các điện khác.
Khi Nguyên Long Thái Tông Văn hoàng đế biết không c̣n gặp được Thị Lộ, Vua mặt mũi xám ngắt. Suốt ngày viết đi viết lại chỉ một chữ nhẫn, Vua lẩm bẩm một ḿnh, viết xong bỏ giấy vào miệng nhai rồi nuốt.
*
Sau vụ Bùi Ư Đài, Lê Sát tạo áp lực khiến Nguyễn Thiên Hựu phải trút mũ xin từ quan. Rồi Sát đẩy Ngự sử Bùi Cầm Hổ làm An phủ sứ trấn Lạng Sơn, lấy tay chân ḿnh là Phan Thiên Tước phong chức Thị ngự sử. Khi thế lực trong triều đ́nh sắp đặt đă đâu vào đó, Đại Tư đồ lại gặp một sự việc khó xử. Dăm tuần sau lễ tơ hồng, Kim Dao về nhà khóc lóc. Nguyễn-thị là mẹ ghẻ hỏi rồi bắt Dao cởi truồng ra, thấy người bà hoàng hậu năm nay vừa đúng mười sáu bầm tím khắp nơi. Th́ ra cứ vào giường là Nguyên Long lại đè Dao ra đấm đá. Nguyễn-thị chép miệng :
- Chết chửa ! Hay là chẳng có ai dậy Hoàng Thượng làm đàn ông ?
Dao ấm ức, vừa mặc xiêm áo vào vừa nói :
- Nó đánh nữa, chắc là con phải đánh lại !
- Ấy chết, đừng ! Mày to xác, mày đánh mà Vua mệnh hệ ǵ th́ sao !
Thị kể lại, Sát nghe xong vỗ bàn quát Dao :
- Vua không biết ngủ với hoàng hậu mà Tể tướng phải lo là lo làm sao ? Giời ơi là giời ! Đoảng ơi là đoảng ! Khi tao mười hai tao đă biết làm đàn ông ra tṛ rồi ! Mẹ mày lúc ấy mới mười lăm, con ơi là con ơi !
Nguyễn-thị nguưt Sát, ngúng nguẩy :
- Biết sớm th́ thôi sớm, muốn muộn cũng chẳng được, hay hớm ǵ ! Để đó tôi lo. Bùa yêu sắc ra cho uống th́ chỉ cuối năm là có cháu bế ngay...
Nguyễn-thị đến bàn với Trịnh Toàn Phương. Hai thầy tṛ vào điện Vạn Thọ h́ hục trấn yểm. Đặc biệt là trong pḥng ngủ của Nguyên Long, Toàn Phương cho cậy gạch dưới chân long sàng để chôn những đạo bùa màu vàng có vẽ h́nh bộ phận cả âm lẫn dương. Xoa tay nh́n Nguyễn-thị, Toàn Phương th́ thào, giọng hả hê :
- Giờ nơn có, nường cũng có th́ đố mà kiềm được...
Tuần tiếp đó, cung cấm lao xao. Bọn hoạn quan đánh đố, và Đinh Phúc vơ được một mẻ khá to. Hoàng đế vẫn không động đậy, nhưng thôi chân đấm tay đá mà chỉ đạp hoàng hậu ngă xuống chân giường. Nguyễn-thị vào dỗ vua :
- Bệ hạ phải nghĩ đến ḍng dơi chứ ! Hoàng hậu là đàn bà. Đó là phần âm của Trời Đất. C̣n bệ hạ là phần dương. Âm dương ḥa hợp th́ sinh tứ tượng, rồi bát quái...
- Ḥa hợp ? Tại sao ? Nguyên Long nhăn mặt - Ḥa hợp thế nào ?
Nguyễn-thị kéo Kim Dao ngồi cạnh, tay cởi xiêm, kéo vạt yếm đào trễ xuống. Đôi vú con gái dậy th́ căng nứt nhô ra như sừng trâu. Nguyễn-thị nắm lấy tay Long dí vào, miệng cười :
- Tại sao ? Nhục cảm, hè hè... Thưa hoàng thượng. Bây giờ hoàng thượng hăy bóp vú xem có thích không ? Thích thế là ḥa hợp đấy...
Kim Dao bỗng rú lên kêu đau đớn. Nguyễn-thị vội kêu :
- Bóp nhè nhẹ thôi ! Chết con người ta mất...
Nguyên Long bỏ tay ra, vùng vằng đứng lên, lầu bầu :
- Chẳng thấy ǵ cả... Tṛ này chán chết !
Nh́n Kim Dao nước mắt nước mũi ṛng ṛng, Long nghĩ đến Sát, ḷng bỗng hả hê, thích thú. Long quay sang Nguyễn-thị, bảo :
- Nhưng Đại Tư đồ đă bảo, ta sẽ làm. Chỉ hiềm là hoàng hậu răng vổ, mà ta th́ ta không thích thế...
Kim Dao đưa ta che miệng, mắt nh́n lên, ánh oán hận. Nguyễn-thị lại dỗ dành :
- Hoàng thượng dậy thế, hẳn Đại Tư đồ vui lắm... Đêm nay là đêm động pḥng, thế nào cũng được.
Thế nào cũng được, nhưng không phải dễ . Cung nhân đun nước tắm gội cho Kim Dao, sức lên người sáp ong trộn với kỳ hương, mùi ngào ngạt bay khắp cung cấm. Về phần Nguyên Long, có Lương Đăng và Đinh Phúc ở bên. Long bảo :
- Con răng vổ, ta không muốn nh́n mặt đấy nhé!
Đăng lại qú xuống, giọng nửa đực nửa cái, hệt trong kịch Tàu cổ :
- Muôn tâu bệ hạ, thần xin hoàng hậu nằm úp xuống rồi chổng mông lên là xong !
- Rồi, cũng được. Xong là thế nào...
Đinh Phúc chen vào đỡ lời :
- Th́ cứ như bệ hạ cưỡi ngựa với đám hoạn thôi, dễ mà...
Xẩm tối, bọn hoạn làm tṛ cho Long vui rồi chuốc rượu có ḥa với bùa yêu do chính tay Nguyễn-thị mang vào. Long nhăn mặt nhổ ph́ ph́ chê cay, nhưng cuối cùng cũng uống và khi ngà ngà, Long cười ằng ặc.
Phải nhờ đến Đinh Phúc giúp, vị hoàng đế mới mười hai tuổi mới cương lên cưỡi ngựa trên con đường truyền ḍng nối dơi. Trong tiếng khóc đau đớn, Long nắm tóc Kim Dao giúi xuống. Lổm ngổm ḅ lên lưng, Long vừa thúc hạ bộ vừa hô :
- Nhanh lên, đồ ăn hại. Giặc nó trốn mất rồi, con ngựa cái !
*
Tháng chạp năm Giáp Dần (1434), Nguyễn-thị báo cho Đại Tư đồ Lê Sát là hoàng hậu đă thụ thai. Thái sử Bùi Th́ Hanh bấm độn, bắt bái quái lấy được quẻ Càn trong kinh Dịch. Như vậy, một đấng minh quân vừa chào đời.
Quả nhiên mưa thuận gió ḥa. Phần Nguyên Long, trăm quan trong triều nay dâng biểu xin Vua thân chinh ngồi ngự ngai son nghe chính sự. Lần đầu trên ngai, khi nh́n về phía chiếc cột điện Hội Anh, Nguyên Long nghiến răng nhủ thầm rằng sẽ có kẻ phải trả giá cho một năm Vua phải dựa cột thập tḥ như con chuột, cạnh bốn con hổ chột mắt và một con rồng vẩy sắc trạm trên gỗ lim. Nhưng từ đây, tức là ngày hai mươi sáu tháng chạp này, mọi chuyện sẽ khác. Tai Long lại văng vẳng câu dặn ḍ, phải nhớ lấy chữ nhẫn. Và tiếng phụ hoàng, ghế ba chân mới vững. Ngồi trên ngai, đừng để cho chân ghế cái dài quá, cái ngắn quáù. Muốn giữ vững đế vị, chuyện đầu tiên là nắm lấy quyền chặt chân ghế.
Sau buổi ngự triều coi chính sự, Long ra vườn Ngự Uyển. Thổ quan Mường Lư nhân dịp Tết mang dâng vua một con sơn dương lông trắng như tuyết. Đứng cạnh vườn, Long ngắm cặp mắt con đỏ chói của con vật to chỉ bằng một con chó loại lớn. Gần đó là chuồng nuôi voi. Những con được quản tượng tập cho thuần tánh được thả ra tự do, sừng sững như núi, thỉnh thoảng đi đi lại lại , uốn éo chiếc ṿi như một con đỉa khổng lồ. Khi voi lại gần, con sơn dương chúi đầu xuống, giơ sừng ra, hai chân sau cào đạp vào mặt đất, mũi kh́n khịt hung hăng. Nó to thế, mày không được một cái đạp. Ta, Văn hoàng đế, sẽ dậy cho mày chữ nhẫn.
Hạ lệnh thả sơn dương ra, Long lại thầm nhủ, mày cũng như ta, đơn thân độc mă giữa những con thú to gấp bội. Con sơn dương thúc chạy lồng lộn. Nó xông vào chân voi, nhưng bất ngờ khựng lại, lùi ra rồi nhanh như cắt ṿng phía sau thúc vào. Voi đau, hú lên rồi chậm chạp quay lại, hai chân vỗ vào đất th́nh thịch. Giỏi, giỏi, Long la lên. Con sơn dương tiếp tục chiến thuật nhử, húc, và đẩy voi lùi về phía góc vườn khiến voi càng lúc càng khó xoay trở. Nó giơ chân đạp, nhưng con sơn dương đă lẩn ngay dưới bụng. Nó lấy ṿi tạt. Sơn dương lại ṿng phía sau. Tiếng voi hú mỗi lúc một rợn người, nhưng cứ thế, nó nặng nề lùi măi cho đến khi cả hai chân sau lọt vào một cái giếng đào rộng sáu sải tay. Con sơn dương không tha, nay đánh vào chính diện, mũi kh́n khịt, mắt tóe đỏ. Không gượng được, voi mất thăng bằng ngă xuống giếng, vùng vẫy trong nước, tiếng ̣m ̣m tựa sắp vỡ bờ.
Khi quản tượng hô lính t́m cách cứu con voi lên, sự náo động trong hoàng cung khiến cả Tư đồ Lê Sát lẫn Tư không Lê Ngân đều tất tả chạy vào. Con sơn dương vẫn tiếp tuc chạy lồng xung quanh. Sát vơ túi tên, tra vào rồi lẩy. Mũi tên vút đi, cắm ngay họng con vật nay bê bết bụi đất. Long chạy lại ôm con sơn dương lên, máu chan ḥa chảy từ cổ con vật thấm đỏ hoàng bào. Màu đỏ hệt như màu mắt nó, vẫn au au, tóe ra dăm vệt nhợt nhạt có ánh tuyệt vọng của mọi sinh vật khi giẫy chết. Bỗng nhiên, Long thấy sợ. Và thương thân ḿnh. Ngửng lên nh́n Sát, Long chỉ thấy con voi. Nó cũng chết, đầu chúi xuống ḷng giếng ngập nước. Th́ ra muốn giết voi, phải đẩy cho nó lùi vào nơi nó không xoay trở được để nó xẩy chân chết ngộp trong giếng nước. Đẩy cho voi lui, cần có những con sơn dương. Hay bất cứ một con vật nào thấy voi mà không biết sợ. Long nh́n Lê Ngân và chợt hiểu thêm một điều.
Tháng sau, Long nói riêng với Ngân rằng nay Nguyên phi có rồi, hoàng tử cũng chỉ năm sau là sinh ra, và đă đến lúc cũng nên nghĩ đến chuyện có Thứ phi trong cung cấm như mọi đấng Đế vương. Đại Tư không Lê Ngân vui mừng, xin dâng ngay con gái ḿnh là Nhật Lệ vào nâng khăn sửa túi cho vị hoàng đế thiếu niên biết nghĩ chuyện mai hậu. Long lập con gái Ngân làm Thứ phi, nhưng đồng thời cũng truy phong tước Hầu hai đời cho Đại Tư đồ Lê Sát. Dĩ nhiên, Sát thực bụng không vui nhưng vẫn lạy tạ.
Có Lê Ngân nay thân cận, Nguyên Long đợi dịp phản công. Nhận lệnh của Sát, Phan Thiên Tước dâng sớ hặc tội Tiền quân tổng quản Lê Thụ đang có quốc táng mà lấy vợ, làm nhà cao cửa rộng, lại sai người nhà mua bán vụng trộm với người nước ngoài. Việc xây dinh thự riêng bằng của công tương đối phổ biến ở hàng các vị đại thần thời đó. Biết thế, Long hỏi :
- Các đại thần đều không thế cả hay sao mà khanh chỉ tâu có một ḿnh Thụ ? Khanh điều tra th́ đi t́m cho đủ !
Tước đáp :
- Đô đốc, Tư không, Tư đồơ đều là những bậc đại thần cố mệnh, điều tra th́ phải tấu cáo trước, nên bọn hạ thần không thể lư đến được. Nay vâng mệnh, dám đâu không làm hết chức phận.
Sau đó, Tước dâng sớ kể tên những kẻ làm nhà mới nhưng chỉ từ bọn Tham tri đến Quản lĩnh, tất cả hai mươi người. Long suy tính rồi quyết không truy hỏi ai, nhưng vẫn để khám xét nhà Lê Thụ. Hai vị đại thần là Lê Vấn và Lê Ngân t́m cách giải cứu cho Thụ. Sát bực tức nhưng không làm ǵ. Phần Nguyên Long, Long biết con voi đă gặp một đám sơn dương làm quẩn chân. Chỉ bắt Thụ tội mua bán trái phép, Long hạ lệnh đuổi Trịnh-thị là t́ thiếp của Thụ có dính dấp trong việc này, và tịch thu số mười lăm lạng vàng, trăm lạng bạc là số doanh vụ mờ ám mà thôi.
Không diệt được Thụ, Lê Sát tức tối bàn bạc với bọn Ngôn quan. Bọn Tước lại dâng sớ, lần này trách Vua sáu điều, nào là không đọc sách, đánh đập mắng chửi thị vệ, ngăn không cho thần phi, huệ phi là bậc d́ vào cung, suốt ngày vui đùa với bọn hoạn quan, đuổi cả Thiếu bảo hữu bật Lê Văn Linh vào hầu việc kinh diên. Xem sớ, Long sai Nội Mật tả hữu học Lê Cảnh Xước và Thái giám Đinh Hối đi khắp nhà bọn Ngôn quan hạch hỏi. Đây là lần đầu Nguyên Long ra oai, nhưng không kết tội bọn Thiên Tước mà chỉ muốn t́m ra kẻ đă tố ra các việc viết trong sớ. Tước nói mạnh ‘‘ ...những điều đó do Đồng tổng quản Bắc Giang là Lê Lănh nói với thần. Bọn thần cốt sao yêu vua, làm hết chức trách, dù chết cũng không sợ ’’.
Nghe Hối kể lại lời Tước, Nguyên Long cười nhạt, và cho gọi vào. Nh́n Tước, Long lạnh lùng hất hàm. Cúi mọp xuống, Tước tâu :
- Ngu Thuấn là bậc thánh nhân mà Bá Ích c̣n lấy sự chơi bời lười biếng để khuyên răn. Đường Thái Tông là vua hiền mà Ngụy Trưng vẫn đem mười điều ra xin pḥng giữ. Bọn thần tủi nhục giữ chức ăn nói, chỉ sợ nhà vua lỗi lầm, nên hết ḷng ngu dại khuyên can. Bệ hạ nhận cho th́ thánh đức thêm ngời sáng vậy...
Long nghe, vỗ về Tước rồi đánh một câu rất bất ngờ :
- Khanh giỏi việc dâng sớ hộ cho người khác mà quên ḿnh, hay thật...
*
Nguyễn Trăi gắng t́m cách tránh cho xa những mấu chốt quyền lực cung đ́nh, tập trung vào việc xác lập một chế độ thi cử cũng như hệ thống đào tạo giám sinh và sinh đồ từ Kinh đô cho đến các lộ, sách, châu, huyện. Việc xong, Vua truyền chiếu xuống :
‘‘ ... Bắt đầu từ năm Thiệu B́nh thứ năm ( 1438 ), thi hương ở các đạo. Năm thứ sáu, thi hội ở sảnh đường tại Kinh đô. Từ đấy và sau này, cứ ba năm một lần thi lớn, người nào đỗ đầu được ban danh hiệu tiến sĩ xuất thân ’’.
Tuy thế, các đại thần khai quốc không chuộng Nho, trọng Đạo, chỉ lấy việc sổ sách, kiện tụng mà xét thành tích thuộc lại, và khi có chức quan nào khuyết th́ tiến cử để bổ dùng. V́ vậy, bọn lại thuộc phần nhiều là thứ đội trên đạp dưới, ton hót tranh công. Đám hănh tiến đâm chán ghét học thuật. Giám sinh nhiều kẻ cũng muốn bỏ bút nghiên xin vào làm thư lại khiến cái học cho đến nơi đến chốn chưa thật được trọng vọng. Nguyễn Trăi lại xin triều đ́nh cho thi để tuyển dụng nha lại có được một tŕnh độ tối thiểu. Thi gồm ba kỳ. Kỳ thứ nhất, viết ám tả cổ văn. Kỳ thứ hai, viết chữ chân chữ thảo. Kỳ thứ ba, thi phép làm tính. Hàng dân và sinh đồ đều được phép vào thi, nhưng giám sinh bỏ việc học thuật th́ cấm. Dùng dằng bàn măi, cuối cùng đến năm Thiệu B́nh thứ tư triều đ́nh mới thuận cho mở kỳ thi đầu.
Nhưng xuống chiếu cầu hiền và khuyến học là do đám đại thần thúc ép. Nguyên Long ngày ngày vui chơi với bọn hoạn quan, lắm khi quên cả việc triều ngự. Các vị đại thần cố mệnh cùng nhau tâu lên tiến cử bọn văn thần sáu người là Hành khiển Nguyễn Trăi, Trung thư thị lang Tŕnh Thuấn Du... thay phiên nhau đi theo hầu kinh diên. Vua sai hoạn Đinh Phúc trả lại tờ tâu không nhận. Sát tức giận không vào chầu. Ngôn quan Thiên Tước dâng sớ :
‘‘ Bậc sinh trị không ai bằng Nghiêu, Thuấn mà c̣n dùng Quân Trù, Thành Chiêu làm thầy. Đại Tư đồ Lê Sát chọn nho thần vào hầu là có ư muốn bệ hạ được như vua Nghiêu vua Thuấn, sao bệ hạ coi nhẹ tông miếu xă tắc, không thấy ḷng trung thành của họ, để họ lo buồn mà không vào chầu ? Xin bệ hạ tưởng đến sự kư thác của Tiên đế, th́ thiên hạ được đội phúc mà bệ hạ được hưởng lộc thọ của bậc đại hiếu ’’.
Long đọc, cố nín cười, phán :
- Trẫm hiểu ! Khanh thưa với Đại tư đồ rằng đạo trị nước hiện nay nằm trong tay Tể tướng chứ không phải trong tay trẫm. Trẫm cứ nh́n Tể tướng mà học chứ c̣n học ở đâu nữa cho xa...
Nhưng hành xử như thế không phải không làm cho Nguyên Long băn khoăn. Nhân một ngày băi chầu, th́nh ĺnh Vua cùng bọn hoạn quan bất ngờ xa giá đến tư dinh Nguyễn Trăi. Khi đă an vị theo đúng nghi thức vua tôi, Long buột miệng :
- Phu nhân đâu ?
- Tâu tŕnh bệ hạ, nội nhân hiện vắng mặt...
Mím môi, Long nh́n ra góc thư pḥng, nơi có đặt chiếc gương xưa đă vỡ thành trăm mảnh. Thuở đó, Long hậm hực nh́n bóng ḿnh, kêu bắt làm vua, phải làm vua, vua đâu có là Nguyên Long, một Nguyên Long không thương tích tật nguyền như cái bóng trong mảnh gương vỡ. H́nh ảnh Lộ lại thấp thoáng đâu đó, mỏng mảnh như sợi nắng cuối ngày yếu ớt hắt qua bức sáo treo cửa.
Long nghiêm giọng, chậm răi :
- Thầy biết, đại thần dâng sớ tiến cử thầy vào hầu kinh diên, nhưng trẫm không nhận. V́ nay, trẫm định trao cho thầy việc soạn lễ nhạc cho cung đ́nh. Về chuyện kinh diên, trẫm mong phu nhân nhận lời vào hoàng cung, thầy nghĩ sao ?
Trăi thót bụng. Chuyện hầu kinh diên sở dĩ đă cử đến sáu người v́ thật mà nói chẳng ai tin ai. Cả Sát lẫn Ngân đều không muốn có một người ảnh hưởng thiếu đế, sau sợ sẽ khó xử. Hắng giọng, Trăi rập đầu, tâu :
- Tạ ơn bệ hạ đă đoái đến đám hạ thần. Về việc kinh diên, điều đó hệ trọng và không thể không có ư của trăm quan. Chuyện soạn lễ nhạc, tất nhiên hạ thần đâu dám không hết sức ḿnh...
Nguyên Long chép miệng, tay nắm lấy chiếc đai lưng bóp chặt. Trăi im lặng, ḷng nhủ ḷng, cách ǵ th́ cũng tránh việc Lộ vào hoàng cung. Khi đó, dù muốn hay không Trăi cũng bị vướng vào cái màng nhện của quyền lực nhất thời. Và hẳn việc đặt nền xây móng cho thời văn trị sẽ muôn vàn khó khăn với bọn đâm bị thóc chọc bị gạo đầy rẫy chốn cửa quyền. Long cắn môi, bất ngờ lảng chuyện kinh diên, hỏi :
- Chuyện lễ nhạc, bắt đầu làm ǵ ?
Trăi thở ra nhẹ nhơm, tâu :
- Đời loạn dùng vơ, thời b́nh chuộng văn. Kể ra, nay đúng là lúc nên làm lễ nhạc. Song không gốc th́ không vững, không có văn th́ không lưu hành. Ḥa b́nh là gốc của nhạc, thanh âm là văn của nhạc. Xin bệ hạ yêu nuôi muôn dân, để chốn xóm thôn không c̣n tiếng oán hận buồn than, như thế mới không mất cái gốc của nhạc. Bắt đầu, là thế...
Long nh́n lên trần, gật gù, giọng mai mỉa :
- Trẫm hiểu. Trừ Nghiêu, Thuấn, bậc Đế vương cổ lai mấy ai làm được thế ?
- ...
Đợi không thấy Trăi trả lời, Long tiếp :
- Ở nước ta, xưa nay có anh quân không ?
Nh́n Trăi vẫn bối rối im lặng, Nguyên Long lắc đầu đứng dậy.
*
Cho đến quí thứ hai năm Đinh Tị (1437) Thiệu B́nh năm thứ tư, vị vua chưa được mười lăm tuổi muốn chứng tỏ ḿnh là anh quân đă làm được những việc không phải nhỏ. Trước hết là sách Nội pháp Ngoại nho. Quan lại sai nha phải tuân thủ phép nước, nếu sai trái, kiếm chác hay nhiễu nhũng là tịch thu tài sản đuổi về trong dân gian. Mặt h́nh pháp, xử chém chỉ có vài vụ. Vụ đầu, Khê người Bồ châu Hóa bị vợ là Nguyễn Thị Đồn và con nuôi là Nguyễn Lang tư thông với nhau rồi giết. Vụ thứ hai, Nguyễn Thị Ngọc ở lộ Quốc Oai đă tám con với chồng. Chồng bị hủi, Ngọc không nuôi nấng, trộm tài sản, tư thông với khố giám Nguyễn Chiễu. Vụ thứ ba, là vụ đào sâu vết nứt rạn giữa đám tháp bút và bọn giá gươm. Bảy tên cướp c̣n ít tuổi bị bắt, lại tái phạm, h́nh quan chiếu luật xin xử trảm. Nguyên Long ngần ngừ, hỏi Hành khiển Nguyễn Trăi. Trăi tâu :
- Pháp luật không bằng nhân nghĩa. Nay một lúc giết bảy người e không phải là hành vi của bậc đại đức. Kinh Thư có câu ‘‘ An như chỉ ’’. ‘‘ Chỉ ’’ có nghĩa là yên với chỗ đứng của ḿnh. Hoàng cung là nơi của bệ hạ. Làm vua, đối với nhân nghĩa, th́ coi nhân nghĩa như chỗ đứng. Tuy có lúc phải ra oai, nhưng không thể măi được...
Không thấy Long phản ứng, Đại tư đồ Lê Sát chen vào, nói mát :
- Ông có nhân nghĩa, cảm hóa kẻ ác thành thiện th́ giao chúng cho ông, phiền ông cảm hóa cho...
Trăi biết thế của ḿnh, cúi đầu thưa :
- Chúng trẻ con ranh mănh ương ngạch, đến pháp chế chúng c̣n chẳng sợ. Tôi đức mỏng, cảm hóa thế nào được...
Lúc ấy, Nguyên Long mới phẩy tay ngắt lời Trăi, ra lệnh chém hai, c̣n lại xử đi đày.
Về mặt đối ngoại, nước Chiêm Thành, Lăo Qua, La La Tư đều sang cống. Dụng vơ, chỉ bắt buộc vây đánh Cầm Quí ở Châu Ngọc Ma, phía tây Nghệ An giáp giới với Lăo Qua, bắt đóng cũi đưa về Kinh. Đối với nhà Minh, nay đă có sắc phong cho Nguyên Long là An Nam quốc vương, tiếp tục lệ xưa của Trung Quốc với hai triều Lư - Trần thuở trước. Về việc học, đă khắc xong sách Tứ thư đại toàn từ năm Bính Th́n. Việc đào tạo Giám sinh ở Quốc tử giám vẫn tiếp tục. Trong triều, nay đă định chế triều phục, bắt trăm quan xưng hô nghiêm chỉnh, phép tắc, cấm dân không được tôn gọi quan lại là ‘‘ quân gia ’’ và xưng ‘‘ thần ’’. Nguyên Long truy tôn mẹ là Cung từ Quốc mẫu, rước tượng làm bằng vàng về đặt cạnh tượng Thái Tổ trong Thái Miếu rồi mời sư trụ tŕ Báo Thiên vào làm lễ điểm nhăn. Cùng lúc, Long sai đúc sáu chiếc ấn, tế cáo với trời đất, rồi ban chiếu yên dân khắp nơi.
Lễ điểm nhăn là dịp Trăi hàn huyên với Đạo Khiêm. Khi mọi việc xong suôi, Khiêm mời Trăi vào phương trượng, giọng vui vẻ :
- Này, đến lúc chia tay rồi đấy ! Thoáng chốc, cái duyên của thí chủ và ta đă xấp xỉ ba mươi năm ṛng...
Nh́n nét mặt hồng hào của Khiêm, Trăi ngạc nhiên, chắp tay :
- Xem sắc diện, Trăi nghĩ cao tăng phải thêm ít là chục năm nữa !
Khiêm lại cười :
- Huyền cơ, ai rơ ? Chỉ xin quan Hành Khiển một điều. Kẻ thay bần tăng trụ tŕ là Huệ Hồng, ngài để ư châm chước cho, giúp hoằng hóa Phật pháp.
Trăi cúi đầu nhận lời. Mấy ngày sau Trăi nhận tin báo Đạo Khiêm đă qui cửa Phật. Vào xin, Nguyên Long thuận lời Trăi, cho làm lễ quốc táng, chỉ định Huệ Hồng làm sa môn trụ tŕ chùa Báo Thiên và ban cho áo tía thuộc hàng quan ngũ phẩm. Lần đó, Long lại hỏi lại :
- Thầy có thấy nước ta đă ai là anh quân chưa ?
Lần này, Trăi đă sắp sẵn câu trả lời :
- Muôn tâu bệ hạ, Hồ Quí Ly là bậc thế thượng anh hùng. Tiếc một điều là khi lên ngôi ḷng trời chưa thuận, tuổi lại quá cao !
Ngước mắt nh́n Trăi, Long định nói nhưng lại mím môi dằn ḷng ḱm lại. Lát sau, Long bảo :
- Thầy t́m cho trẫm huấn mệnh di từ của Hồ Quí Ly. Để trẫm đọc, rồi sẽ hỏi lại thầy xem trẫm hiểu được đến đâu.
Trăi cúi đầu nhận mệnh. Khi Trăi lùi ra đến cửa, Long gọi giật lại, giọng có chút buồn bă :
- Phu nhân vẫn khỏe chứ ?
Không đợi Trăi đáp, Long tiếp :
- ...Hạ chỉ khiến phu nhân vào cho ta hỏi chuyện chiều ngày rằm, vào giờ Thân, nghe chưa !
*
Tháng sáu, trời đang nắng chang chang bỗng ầm ầm sấm chớp. Mưa trút xuống trắng phếu đất trời. Đùng một cái, lại tạnh. Và nóng, cứ thế nóng liền dăm bữa, nóng đến cháy xém cây cỏ. Kinh đô năm nay lên cơn sốt. Chuyện cung đ́nh, muốn nghe xin ra chợ Cầu Đông. Hàng dân th́ thào rỉ tai nhau. Ai cũng biết ít nhiều bí mật chốn cấm thành, và hầu như người nào cũng bảo kẻ khác có nghe nhớ kín miệng chớ mang ra kể lại...
Người kẻ chợ kháo nhau rằng Đại Tư đồ Lê Sát già nên bắt đầu lẫn. Từ ngày Nguyên phi Kim Dao hạ sinh Hoàng thái tử Khắc Sương, Sát yên tâm theo vợ đi chùa và không màng đến những kẻ tay chân ḿnh như trước. Nguyên Long nay đặt Cảnh Xước lên chức Chính sứ Viện Nội Mật, dùng Đinh Cảnh An và Nguyễn Vĩnh Tích làm giám quan, phục hồi tước vị cho Lê Văn Linh và Lê Quốc Hưng. Việc thay đổi nhân sự gần đây nhất là Nguyên Long hạ chiếu đưa Trịnh Khả vào chức Hành quân tổng quản, coi đạo Thiết đột ngự triều thái giám, đẩy Lê Ê làm Thiết đội hữu quân tổng quản và Lê Hiệu làm Khoái lộ tổng quản. Sát vốn có hiềm khích với Khả, lại thấy Ê và Hiệu là những kẻ vây cánh của ḿnh mất quyền bính, hoảng lên kêu :
- Nếu Khả được vào hầu trong cung th́ sợ thần nguy mất.
Sau, Sát nhất định giữ Lê Hiệu lại, không cho chuyển đi. Nguyên Long cười nhạt, sai người báo Đinh Cảnh An. Giám quan hặc tội ‘‘ Lê Sát chuyên quyền, tội ấy khó ḷng dung thứ ’’, rồi giao cho h́nh quan xét hỏi. Sát xin triều kiến, bỏ mũ ra tâu :
- Nếu khép tội chuyên quyền, th́ tội của thần là do Tiên Đế mà ra cả !
Bọn đại thần cố mệnh cố cứu gỡ cho Sát nhưng Nguyên Long lơ đi. Ngày Bính Tuất, sét đánh đổ cửa Đông, chết mất ba người. Long bảo, thế là điềm trời, xuống chiếu :
‘‘ Sát chuyên quyền, giết Nhân Chú để ra oai, truất Trịnh Khả bắt người phục, băi chức Ư Đài bịt miệng đ́nh thần, đuổi Cầm Hổ ḥng giám quan im hơi lặng tiếng. Xét mọi việc như thế đều không phải là phép tắc của kẻ làm tôi. Nay khép vào h́nh luật để tỏ rơ phép nước, nhưng v́ Sát là cố mệnh đại thần có công với xă tắc nên đặc cách khoan tha, chỉ băi chức tước ’’.
Chiếu ban ra, Nguyên Long lập tức phế nguyên phi Kim Dao làm thứ dân, rồi phong Nhật Lệ, con gái Lê Ngân làm Huệ phi. Sát nghe tin, biết cháu ngoại ḿnh không bao giờ có thể kế vị đế vương sau này, thổ ra ba bụm máu tươi.
Nguyên Long phục chức Tây đạo tham tri cho Bùi Ư Đài, đẩy Đặng Đắc, bộ hạ của Lê Sát, làm An phủ sứ Lạng Sơn. Bùi Cầm Hổ được gọi về Kinh, giữ địa vị Ngự sử trung thừa. Khi Đặng Đắc đi nhận chức, ghé vào Đông Đô thăm Sát. Sát khóc :
- Thế là ta chẳng c̣n ǵ ! Công lao hăn mă bị chúng nó cướp sạch cả rồi...
Đắc cùng bọn vơ sĩ nhà họ Lê là Thảo, Khản, Hài bàn bạc rồi vào thưa với Sát, nét mặt ai nấy khẩn trương. Sát nghe, thở dài :
- Bay muốn làm ǵ th́ làm !
Bọn vơ sĩ lẳng lặng đến gặp Lê Ê, Lê Hiệu và Lê Văn Linh. Đắc lên Lạng Sơn, ngầm chuẩn bị một đoàn cảm tử. Tháng bảy, vơ sĩ Lê Thảo lén lút lên Lạng Sơn. Đắc và Thảo chia ra hai đội, cải trang như đám buôn hàng chuyến đi về Kinh.
Thảo vừa qua sông Nhị đă thấp thấp thoáng đằng sau lố nhố người. Đi thêm được một chặng, phía trước một đoàn quân đă hờm sẵn. Biết gặp nguy, Thảo tuốt trường kiếm, hô :
- Đánh, xông lên... Lúc này là lúc trả ơn cho chủ !
Trong đám vơ sĩ đi theo, chỉ có vài ba tên xông ra nhưng chỉ lát sau đều bó tay thúc thủ.
Khi đám Tả đội Thiết Đột giải bọn Thảo bị trói gô buộc thành giây đi vào cấm thành, Đặng Đắc cũng đă bị bắt. Trịnh Khả sai đội Thiết Đột ngự tiền dồn tất cả đâu trên dưới hai trăm người vào một góc sân. Trong điện Hội Anh, đám Hiệu, Ê, Linh... đang qú mọp, mặt cúi gầm xuống đất. Đến giờ Mùi, trăm quan đă gần đủ mặt. Lúc đó, lính Thiết Đột mới giải Lê Sát vào. Đầu không đội mũ, áo là áo thường dân, hai tay bị quặt ra sau lưng, Sát ủ rũ không nh́n ai. Cái uy phong của một vị tể tướng ngày xưa chỉ c̣n đọng lại trên khóe môi nhếch lên khinh mạn dưới hai cḥm râu bạc thếch.
Đinh Cảnh An hô ‘‘ Hoàng thượng giá triều ! ’’. Không khí bỗng chùng xuống. Đám quan ai vào chỗ nấy, qú gối, im lặng. Nguyên Long lẳng lặng ngồâi lên ngai rồi vẫy tay ra dấu miễn lễ. Lướt mắt nh́n một lượt, Long vẫy Trịnh Khả đến cạnh hỏi. Không một ai đoán nổi sự t́nh, trăm quan đợi An hặc tội. Đặng Đắc bị đẩy chúi xuống chân ngai, đầu rập xuống đất, miệng thở ồng ộc, mặt mũi xanh xám. Nguyên Long nh́n Đắc, giọng lạnh như băng đóng :
- Ăn lộc từ tiên triều cho đến nay xấp xỉ mười năm, tại sao mi định giết ta ?
- Tâu bệ hạ, không... Thần không...
- Không ? Hừ, thế bọn dũng sĩ ngồi trong sân kia mi sai chúng làm ǵ ?
Nh́n về phía Lê Sát, Long gằn :
- Ai sai mi ?
- Tâu bệ hạ... muôn sự cũng tại Lê Ngân...
- Lê Ngân ? Ngân sai mi ? Hừ... sai thế nào ?
- Tâu bệ hạ... không phải thế. Tại Lê Ngân mà Đại Tư đồ Lê Sát bị truất...
- A, ra thế à ! Thế th́ Ngân bắt Sát phải giết Chú, đầy Đài, đuổi Cầm Hổ, truất Trịnh Khả ?
Nh́n Sát cḥng chọc, Nguyên Long bỗng đứng dậy rút con dao vẫn giắt trong lưng ra, tiến về phía Đắc. Trăm quan nín thở. Rất có thể ông vua có tiếng là hung hăng ngỗ nghịch sẽ đâm cho Đắc một nhát. Đinh Cảnh An định can. Nhưng không kịp, Long đă cắt dây trói tay Đặng Đắc. Kéo cho Đắc đứng lên, Nguyên Long dí vào tay Đắc con dao, miệng quát :
- Dao đây ! Cứ giết ta đi ! Xem mi có chống được mệnh Trời không ?
Đắc líu ríu quị gối, con dao rơi xuống đất, âm thanh sắc nhọn như tiếng mài dao của đao phủ.
Quần thần đồng ḷng là Sát phải tội chết. Lê Ngân và Bùi Cẩm Hổ cùng tâu xin cho Sát khỏi bị chém và bêu đầu v́ dẫu ǵ Sát cũng là kẻ có công lao với xă tắc.
Sát được uống thuốc độc. Vợ con, nhà cửa đều bị tịch biên. Long hạ lệnh chia tất cả ra phát cho quần thần, thế nên cuối cùng ai nấy đều hể hả, đội ơn vua và tung hô vạn tuế.
*
Nh́n Trăi đăm chiêu, Thị Lộ lẳng lặng pha trà. Nàng ngồi cạnh, biết sự có mặt của ḿnh mang đến cho Trăi chút b́nh yên. Vào giờ Mùi, trời nổi cơn giông, mây đen vần vũ cuồn cuộn bay về phía núi Tản. Mưa lộp độp quật vào mái hiên, rơi trên sân vỡ thành những cái bong bóng tí tách nổ như pháo tép. Kể cho Lộ nghe vụ xử án Lê Sát, Trăi nhớ lại lời Tử Cấu. Đi đi, đừng để làm bẩn ḿnh. Nói thế, dễ. Nhưng đời không sạch. Đời không sạch th́ có vào rừng sâu núi cao ta cũng vấy bụi, v́ cái ta đâu có chỉ là một ḿnh ta. Cái ta một con người c̣n là những người khác. Trăi nói, giọng nhẹ tựa hồ không có thật :
- Nghĩ đi nghĩ lại, cái ta hôm nay có cả những người xưa, đời này truyền đến đời kia qua ngôn từ, qua văn tự. Thế th́ ngay những kẻ đời sau cũng mang cái ta hôm nay, chứ đừng nói chi là những người đang sống cùng thời với ta. Chính thế mà ta đồng thời cũng là người khác. Đó là thảm kịch của nhân sinh. V́ vậy, dẫu ta thèm cái hạnh phúc nhỏ nhoi cho riêng ta đấy, nhưng lại cảm biết rằng thế chẳng đủ. Đại sự cho mỗi người, dẫu muốn hay không, là những người khác, chẳng những hôm nay mà cả đến mai sau. Không lo , cũng chẳng được. Và lo, than ôi, th́ một cái ta nhỏ nhoi kia lại bất lực !
- Trăm nhánh sông đổ vào th́ thành biển...
Lộ nói nhỏ, ḍng sông Cầu bất chợt hiện về, cũng trong một chiều trời làm mưa gió. Giọng hát xưa lại văng vẳng, thương cho chuyến đ̣ ngang trong cơn nước ngược.
Tiếng ḥ hét bất chợt ồn ào ngoài cửa dinh. Sai nha ở Hoàng cung đưa kiệu đến rước Lộ đúng như Nguyên Long đă hẹn. Nàng uể oải đứng lên, nh́n Trăi, nước mắt rưng rưng. Giọng buồn bă, Trăi lại dặn, chớ dính vào cái ṿng luẩn quẩn bon chen, rồi cố đùa ‘‘ Xuất gia chỉ ṭng phu thôi đấy nhé ! ’’. Lộ gượng cười lên kiệu, ḷng bỗng tả tươi như cơn mưa rào bất chợt ụp xuống nhân gian.
Vén bức mành, đường phố Đông Đô nḥe nhoẹt nước. Trên không, sấm động th́nh th́nh. Thỉnh thoảng một loạt chớp xanh lóe lên khiến đám phu kiệu chùn chân, kiệu dập dềnh như thuyền gặp cơn sóng lớn. Đến cấm thành, Thái giám Đinh Hối đă đợi sẵn, kính cẩn chào rồi sai Đinh Phúc đưa Lộ vào. Ngạc nhiên, Lộ thấy không phải là lối vào điện Vạn Thọ nơi vua ngự. Đi một chốc, Lộ nhận ra hành lang dẫn đến điện Hội Anh, chỗ trăm quan nghị sự. Nh́n Phúc, Lộ khẽ hỏi. Phúc đáp, giọng ỏn thót :
- Hoàng thượng đang đợi, phu nhân nhanh chân cho !
Ngai vua trên thềm điện hiện ra, trống trơn, chập chờn dưới ánh bạch lạp thắp hai bên tường. Lộ sững sờ, nhưng chưa kịp nói ǵ, Phúc đă the thé :
- Phu nhân theo hạ quan, có mấy bực thềm, phu nhân cẩn thận kẻo ngă !
Cái cột lim sau ngai vua sừng sững hắt một bóng dài xuống sân chầu. Nghe đâu đây tiếng thút thít lúc một gần. Nh́n sau, Đinh Phúc đă lẩn mất. Phía trước, dưới chân cột, ai đó ngồi dựa lưng, tóc xơa trông như ma.
- Chị đấy à ! Quả nhân đang đợi chị...
Lộ bước đến gần. Lúc đó, Nguyên Long bưng mặt ̣a lên khóc. Không biết làm ǵ, Lộ vén xiêm, ngồi bên cạnh im lặng. Tiếng khóc ̣a oang oang trong điện, nhỏ dần đi, tấm tức rồi khụt khịt như kẻ bị bóp mũi. Lát sau, Long nghẹn giọng :
- Quả nhân vừa bắt chết Lê Sát đấy, chị ạ !
- Tiện nữ đă biết ! Lộ nhẹ nhàng.
- Thế là lừa được con voi, nhưng khi nó ngă xuống giếng th́ thật ḷng không nỡ...
Thị Lộ không hiểu, nhưng chẳng dám hỏi. Long nói như nói một ḿnh :
- Làm vua, c̣n thua thằng thợ mộc. Chân ghế dài là phải chặt... Ghế gỗ, chặt một lần, nó không dài ra được. C̣n vua, th́ khác.
- ...
Th́nh ĺnh, Nguyên Long rút con dao ra, đăm đăm nh́n bốn con hổ chầu quanh con rồng vẩy sắc chạm trên cột. Nay, người ta đă lấy giấy bồi vào những con mắt hổ bị Long lấy dao khoét khi c̣n phải dựa cột nghe chính sự. Dưới ánh sáng hắt hiu chập chờn, mắt Long tóe lửa. Tay cầm dao đâm vào bụng con hổ đưa hai chân trước chồm lên, Long th́nh ĺnh cất tiếng cười.
Cứ thế, Long cười ằng ặc, thở ph́ pḥ, rồi lại cười.
Đột nhiên, Long hỏi, vẫn câu hỏi đi hỏi lại Nguyễn Trăi :
- Nước ta xưa nay có anh quân không ?
Lộ im lặng. Long hỏi thêm một lần rồi tiếp, giọng ai oán :
- Cứ làm vua là phải giết người à ?
Nói xong, Long lại bật khóc rưng rức. Nh́n búi tóc xơa xuống đến vai rung lên bần bật, Lộ bỗng xót xa. Nàng khẽ để tay lên vuốt tóc cho Long, nhưng Long đẩy tay Lộ ra, kêu lên :
- Chị ơi ! Quả nhân khổ lắm !
Lộ nâng mặt Long lên, buột miệng :
- Nín đi ! Hoàng thượng không phải là trẻ con nữa !
Khuôn mặt Long dẫu đẫm nước mắt nhưng vẫn là khuôn mặt một đứa trẻ mười lăm. Long thều thào :
- Đúng, chị nói đúng...
Lát sau, trong sâu lắng vô âm vô ảnh, Lộ nghe :
- Đă giết người như thế, là trẻ con thế nào được !
Trong bóng tối cung đ́nh, Lộ hoang mang, tự hỏi mẹ một kẻ giết người liệu có thể thương được con ḿnh không. Dù muốn, nhưng nàng hiếm muộn, đến nay vẫn chẳng cho Trăi được một mụn con. Lần đầu tiên, Lộ thầm nhủ, con dại cái mang, ḷng bỗng quặn lại như sát muối. Đúng lúc đó, nàng cảm thấy lành lạnh sau gáy. Quay lại, h́nh như có bóng ai áo trắng vụt xa, mờ dần, nhưng để lại dư âm nghe tựa tiếng cười trong vắt của những mảnh gương vỡ.