nam dao

 

Giếng Cạn

( bốn ngày của một khúc ruột thừa)

Tặng BDTT, kẻ cời than gầy lửa.

 

 

Lời dạo đầu

 

Đây là lần thứ ba tôi lại bắt đầu viết lại tiểu thuyết này. Bao giờ viết, tôi buộc ḿnh phải viết đoạn kết dứt điểm một câu truyện. Đó là một thứ méo mó nghề nghiệp. Xưa  tôi chuyên về ngành Toán Kinh Tế, và lại dùng toán ‘’qui tŕnh động’’ tôi xin dịch tạm từ cụm từ ‘’dynamic programming’’. Bài toán đi từ điểm cuối là điểm đích ngược lên điểm xuất phát đầu một cách tối ưu, có thế th́ cấu trúc toàn bộ mới mạch lạc xuyên suốt. Tội nghiệp, tôi lại không biết cái điểm cuối của câu truyện tôi định kể ra đây, và nếu có ai đó đọc những ǵ tôi kể lể không ra đâu vào đâu th́ xin thứ lỗi trước.  

Câu truyện tôi sẽ kể là một tự sự. Những lần viết trước, tôi đặt cho tôi một cái tên và hành xử với cái tôi đó như một người khác, một đệ tam nhân xa lạ. Như vậy, người viết tự coi ḿnh như chứng nhân một câu truyện không  là máu thịt của chính ḿnh.

Như vậy, làm sao c̣n gọi là tự sự? Nếu thật là tự sự, tôi phải là tôi, tự lột quần lột áo đến trần trụi, bất chấp cái nh́n của người đời. Nhủ ḿnh phải sống với phẩm chất thật của những con chữ, tôi không thể ngụy trang ḿnh thành người chứng cho câu truyện. Tôi là, và là một nhân vật sống, của câu truyện kể dưới đây.

Truyện kể là một tập hợp những hoạt cảnh xếp đặt theo tuyến tính của trục thời gian. Và chẳng phải nhắc, kiểu này rất cổ điển. Vậy tôi xin lỗi ngay những ai t́m cách tân văn chương trong thủ pháp đảo lộn thời-không gian, gắn kết kiểu liên văn bản, và đánh rối chữ nghĩa tạo những bài tính đố trí tuệ. Mong có người đọc, thậm chí mong có nhiều, lẽ ra tôi phải viết rơ ngày thứ nhất cho tiểu đoạn một, ngày thứ hai cho tiểu đoạn hai, và …Nhưng chắc chẳng cần vậy. Cuối cùng tôi cũng xin phép cho tôi được hư cấu những địa danh trong câu truyện tôi kể như Vụ Bản, thôn Dinh, thôn Diễn, xóm 7, xóm 9, Văn Ấp…Những địa danh đó thực ra có thể khác và ở mọi nơi trên đất nước này.

 

MỘT

HAI

 

 Đám rước nước

 

Tiếng gọi giật giọng:

-        Dậy đi chú, muộn rồi…

Tôi mở mắt, tai nghe tiếng trống ếch nhịp lời bác Thuận đứng đầu giường nh́n tôi. Cuối đêm qua, khi gà gáy sáng th́ tôi vào nằm, ngỡ ḿnh chỉ chợp mắt nhưng rồi ngủ mê mệt. Đầu tôi lẫn lộn h́nh ảnh bà bác, chị Thược, những con chuồn ngô, bà chủ quán ở bến xe, con bé Nguyện, và cả những con mọt biến tướng hóa thành những con chuột trù vểnh râu thách thức. Một con xồ đến cắn chân tôi. Đá, rồi đạp, nhưng nó vẫn cạp vào bàn chân không buông, tôi hét ầm lên, và thật may, bác Thuận cất tiếng:

-        Có ǵ mà chú hét ầm lên thế?

-        Không có ǵ, em mệt nên nằm mơ…

Tiếng trống ếch lại vẳng lên. Tôi ngước mắt nh́n ḍ hỏi:

-        Nghe  như có đám rước…

 Bác Thuận cười:

-        Đă bảo chú  hôm qua là chú sẽ mắt thấy tai nghe mà!

C̣n ngỡ ngàng, tôi nghe bác Thuận giục:

-        Chú sửa soạn ta đi rước nhé!

Nói dứt lời bác bước khỏi cửa tủm tỉm cười.

Khi tôi ra ngoài, bác kéo tay tôi đi theo con đường ṃn dẫn lên đê. Trời cao ṿi vọi, xanh ngắt, không gợn đến một vẩn mây. Tiếng trống ếch  gần lại, và tai nay nghe được tiếng người ḥ: Đi, nào đi!

Lên mặt đê, tôi thấy từ xa một đoàn người từ từ tiến đến. Đi đầu là lăo Bạ, thương binh hạng 2, cụt một chân. Tay chống nạng, tay kia lăo nhịp vào cái trống ếch buộc ngang bụng, miệng ḥ đi, nào đi. Mỗi khi dứt tiếng ḥ, chiếc xe  trên có những thùng phi nhích lên chừng một mét đường đất. Sức đẩy là sức người nhưng xe được cải tiến mong bắt kịp thời hiện đại. Thứ nhất, bánh xe không bằng gỗ như thời ông bà ngày xưa. Nay là bánh xe ô tô phế thải được trùng tu, nhẹ hơn, và dĩ nhiên tṛn hơn, lăn qua ổ trâu ổ gà lỗ chỗ trên đê dễ hơn. Thứ hai, xe chỉ có một bánh trước và hai bánh sau, phía trước căng dây chăo to ngang cổ tay, hai người nắm và dùng cả trọng lượng thân ḿnh mà đẩy, công suất tất cao hơn sức kéo, tuy chưa chắc bằng trâu khi xưa. Thứ ba, cạnh những thùng phi đựng nước có một cái máy bơm chạy bằng dầu hút nước lên chứ chẳng tát bằng gầu ṣng như thuở ông bà ta. Bác Thuận giải thích qui tŕnh lấy nước từ sông lên rồi nhẩn nha :

-        Thời đại công nghiệp 4-G nên ḿnh phải  hội nhập với người chú ạ!

Lúc ấy, đám rước đă đến trước mặt. Lăo Bạ ngừng tay trống, đưa lên vẫy, oang oang:

-        Chú mày măi mới về, nom có béo ra so với lần trước đấy nhé. Chắc ăn nên làm ra, phát tài nên phát ph́, phải không?

Tôi sáp lại ôm lấy lăo. Áo bộ đội xanh rêu bạc thếch, quần xọc nâu sắn lên tới bẹn, lăo cười:

-        Tớ mồ hôi mồ kê, chú mày khéo bẩn. Đẩy tôi lùi lại, lăo tiếp, nh́n chú vẫn thấy trẻ măng, vẫn như  ngày nào…

Ngày nào? Nay tôi U-70 rồi lăo ạ, lăo nói cho tôi an ḷng ư? C̣n lăo, hơn tôi chưa đầy chục tuổi, da mặt nhăn nheo đen sạm, ḷng mắt đỏ au kéo màng, và răng cửa rụng mất hai cái. Tôi cố lấy giọng tự nhiên:

-        C̣n bác, có hơi già một tí, nhưng c̣n tráng kiện lắm.  Thế cái chân giả thay nạng đâu mà vẫn dùng nạng?

-        À, chúng nó hứa thế, nhưng hứa cuội. Tôi lên nhà thương Huyện năm lần bảy lượt, khi th́ chúng bảo có vấn đề kỹ thuật, khi th́ chúng kêu hết kinh phí…Thật ra, tiền chúng nó đút túi, khai chi tiêu thế nào th́ chỉ chúng nó biết với nhau, ai ṃ ra được. Tôi lên Tỉnh, kêu với Hội Cựu Chiến Binh, anh chủ nhiệm xưa là đồng đội bảo, quên mẹ nó cái chân giả đi, chúng nó gặm sạch rồi…

-        Nhưng chúng nó là ai?

-        Chú c̣n phải hỏi. Là chính chúng nó, bọn ‘’v́ nhân dân phục vụ’’ chứ c̣n ai nữa!  

Khi ấy bác Thuận trờ tới lôi tôi đi chào bà con trong đám rước, miệng kêu, lại những chuyện nói ra thêm rách việc. Ai cũng biết thương binh Trần Quyết Tiến bị tay Huyện Ủy cách đây chục năm quát, cứ ăn nói bậy bạ lung tung là có ngày phải đi cải tạo đấy. Từ thời ấy, dân thôn Dinh gọi Tiến là Bạ, người cứ trái tai gai mắt là lại phản biện ‘bậy bạ’ gây hoang mang dư luận.

Ở hàng đầu đám rước, hai người áp vào sợi giây chăo căng ngang là chú Nổi và thím Bảy. Sau xe, năm bẩy người thay phiên nhau đẩy, đặc biệt trong đó có cụ Lờ và thằng Tập Tễnh. Sau rốt là một đám trẻ con non choẹt í ới cười đùa.

Chú Nổi và thím Bảy là một cặp ‘trai tứ chiến gái giang hồ’ gặp nhau. Chú lực lưỡng, xưa là thủy thủ mất việc và bị tù v́ buôn lậu thuốc lá ngoại. Chuyện ǵ chú cũng đ̣i đi đầu, có cái tật nói ngọng, n thành l, và không phát âm được chữ bắt đầu bằng phụ âm đ. Chẳng hạn con đường chú nói là con ường, cái đinh là cái inh, xưng tôi là ôi, và gọi Đảng là ảng. Chú lại hay văng tục. Và  động miệng là  ‘’éo mẹ chúng ló’’. C̣n thím Bảy, thím có một đời chồng trước vốn là dân tập kết, chưa con cái ǵ th́ ông ta về Nam, hẹn đón thím nhưng rồi trí nhớ suy tàn, quên mất tiêu. Thím quay về làng quán, bán tạp hóa ở chợ Diễn, và gặp chú Nổi là người đi bỏ hàng cho xóm Dinh. Hai người phải ḷng nhau, về thôn xây mái ấm. Bọn trẻ loai choai hay ŕnh ṃ nh́n trộm chú thím vào độ trăng vừa tṛn. Khi đó chú thím có cái lệ là ngủ nghê với nhau, và lúc đến đỉnh điểm một cuộc truy hoan, thím cứ kêu …á… á, chú tḥ tay bịt miệng th́ có khi thím cắn đến chảy máu. Bọn trẻ gọi thím là thím áá, cười khúc kha khúc khích. Người lớn không hiểu tại sao, dĩ nhiên trừ chú thím, và  chú chửi éo mẹ bọn nhóc mất dạy. Người lớn cũng lại không hiểu chúng mất dạy thế nào nốt.

Về phần bà Lờ, tên thật là bà Lành. Bà năm nay đă gần 80, miệng luôn kêu sống thọ là sống nhục, chẳng sung sướng ǵ. Con cái bà đều chết cả, nay bà c̣n một đứa cháu gái chỉ lâu lâu mới về thăm. Bà gày g̣, lưng c̣ng, luôn chít khăn mỏ quạ, áo cánh vải thô màu đen, yếm nâu, dưới là váy cạp bạc thếch chẳng thể đoán nguyên màu là màu ǵ.  Bà hiền lành, lúc nào cũng cười, răng đen, mồm đỏ loét quết trầu. Chỉ khi gặp cảnh bọn tự vệ ḥ hét đánh đấm áp bức dân ngu th́ bà mới nộ khí xung thiên. Mắt trợn trừng, bà nhảy choi choi, hét ‘’ có giỏi th́ giết dân chúng tao là những người nuôi chúng mày đi, đồ ăn hại đái nát, ăn cháo đá bát’’. Và cùng đường, bà vạch váy chỉ vào phía dưới tru lên ’’ chúng mày là đồ ăn máu lồn!’’. Tiếc thay, bà hết tuổi có kinh từ lâu rồi. Bọn trẻ cười hăng hắc, gọi bà là bà Lờ từ đó.

Thằng Tập Tễnh mới sinh ra đă chân dài chân ngắn, khập khiễng, đi đứng khó khăn, muốn nhanh phải nhảy ḷ c̣. Mồ côi, nó được bà cô mang về làng nuôi, nhưng ba năm sau bà lại mất trong một trận dịch tả khá thê thảm. Làng xá cưu mang nó, giành cho công việc đan giỏ, giá, nơm, nong… trong hợp tác xă có cái tên hiện đại là Tổ Hợp Tiên Tiến, dân thôn gọi là Phiên Phiến rồi bụm miệng cười. Tập Tễnh biết thân biết phận, ăn ở chỉn chu, lại hát hay nên được ḷng mọi người. Lên chợ Huyện là nơi có wifi, nó vào U-tube, phát hiện ra cái ông Trịnh Công Sơn nó mê tít nhưng hỏi th́ nó chẳng hiểu ông ta hát ǵ. Nó mày ṃ ‘’chế’’ một cây đàn cũng có 6 giây như ghi-ta, và học lời những bài hát lúc quên lúc nhớ. Ôm đàn đệm phừng phừng, nó lấy giọng :

                       Ôm ḷng đêm, nh́n vầng trăng mới về, nhớ chân giang hồ

Ôi phù du, từng tuổi hoa đă tàn, mà rồi không bến bờ, đời   người như giấc mơ

Có người bảo, lời sai rồi, không phải của Trịnh Công Sơn. Th́ phiên phiến, quên là chế ra thôi, và nó cười cười tiếp, ông Sơn ông ấy cũng tha tội cho cháu rồi mà.

Đám rước ngừng chân, chú Nổi và thím Bảy gỡ sợi chăo trên vai xuống. Bà Lờ đến đứng cạnh lăo Bạ. Lúc bấy giờ, bác Thuận trịnh trọng:

-        Thưa bà con cô bác xóm ta, nhân dịp chú em tôi về đây đoàn tụ với xóm làng gốc gác, gia đ́nh chúng tôi xin mời tất cả về khoảnh đất tổ chúng tôi để chú em tôi có thể thăm hỏi mọi người và uống miếng trà mừng cuộc hội ngộ này…Kính mong tất cả chúng ta thuận ḷng, để… -Bác Thuận ấp úng, tay chỉ tôi - …để cái  khúc ruột ngàn dặm này biểu tỏ nghĩa t́nh với nơi chôn nhau cắt rốn…

Tiếng vỗ tay cất lên. Th́ ra bác Thuận hôm qua bảo đi vận động quần chúng  là để tổ chức đám rước nước và những tiếng vỗ tay này. Rùng ḿnh, tôi đưa tay vào bụng, tôi đụng cái khúc ruột nay sờ sờ ngay ở đây chứ chẳng c̣n ngh́n trùng xa cách.

 

GIẾNG CẠN

 

Đám rước nước theo bác Thuận xuống chân đê, rẽ vào con đường dẫn vào khoảng đất tổ họ Nguyễn chúng tôi, và tụ tập quanh cái giếng nằm xê xế ngôi Từ Đường. Dân thôn 9 kéo nhau đến. Rồi người xóm Dinh , xóm Diễn chung quanh cười nói kháo nhau đi xem mít-tinh. Phần lớn là đàn bà trẻ con. Thanh niên trai tráng lác đác hầu như không có. Hỏi, mới biết đàn ông con trai phải lên Huyện, Tỉnh, ra Thành phố lớn, có khi phải đi Nam mới kiếm được việc làm  để gửi tiền về nuôi vợ con. Theo cách nói của lăo Bạ, nông thôn giờ đây bị ‘’thiến sống’’, và t́nh trạng âm thịnh dương suy gây ra  những tệ trạng xă hội. Dịp người đi làm xa về quê ăn Tết chẳng hạn, nạn đánh ghen phổ biến, các ông nghi vợ bồ bịch với anh nọ anh kia, rồi thượng cẳng tay hạ cẳng chân, tạo ra nhưng hoạt cảnh nửa cười nửa khóc. Cụ Chánh vốn ngày xửa ngày xưa là tiên chỉ phán một câu xanh rờn: làng ông bà để lại ruỗng ra hết rồi!

Lúc bà con làng xóm chừng đă đông đủ, bác Thuận mới tiến ra, tay cầm mi-crô, tuyên bố buổi họp mặt ‘’ thân mật’’ bắt đầu. Bác giới thiệu các vị chức sắc xóm này thôn kia, một tiết mục tế nhị cần thận trọng để khỏi mích ḷng. Các vị này đứng lên vẫy tay chào như lănh đạo diễn trên truyền h́nh VTV, có vị đặc biệt được phát biểu ‘’ngắn gọn’’. Lại bài đất nước c̣n khó khăn, trên chủ trương tốt, chính sách phát triển công thương nghiệp đúng đắn, đô thị hóa là một bắt buộc của thời đại, vân vân…Th́nh ĺnh lăo Bạ chống nạng đứng lên, và chẳng xin phép chủ tọa, lăo hô cho tôi nói. Lăo là Ủy viên Ban Chấp Hành Hội Cựu Chiến Binh hàng Tỉnh nên cũng là có vai có vế, và được tiếng là cứ thẳng ruột ngựa nên bà con vỗ tay rào rào. Đằng hắng, lăo thủng thẳng:

-        Thưa các cụ, thưa bà con thôn xóm, tôi cho là thời gian eo hẹp và không đứng về phía chúng ta nên tôi xin đi thẳng vào vấn đề…

Tiếng vỗ tay vang lên, và có tiếng la, đúng đúng rồi, ṿng vo làm ǵ! Lăo Bạ giơ tay, tiếp:

-        Sáng nay chúng tôi đi rước nước từ sông về đây, đi gần 3 cây số, mất 3 giờ. Bà con biết đấy, hai năm hạn hán qua máy bơm nước từ Nhà Máy trên Huyện xưa cung cấp nước cho hai thôn chúng ta hỏng, chính quyền Xă hứa lần hứa lữa, không sửa chữa nên dân chúng tôi không muốn chết khô th́ phải nai lưng ra rước nước. Mỗi lần, cần 10 người kéo đẩy cái xe ḅ cải tiến. Công th́ đầu tiên là hút và bơm nước vào thùng phi, chất lên xe rồi kẻ kéo người đẩy. Xe chỉ  chở được 20 thùng phi. Về đến thôn, lại phải hút nước chuyển vào chum vào vại cung cấp nước dùng dè sẻn cho khoảng 60 hộ gồm gần 200 nhân mạng trong 3 ngày. Và cứ 3 ngày lại tiếp tục như vậy…Đà này, dân không chết khát th́ rồi cũng kiệt sức!

Lăo Bạ ngừng nói, nh́n quanh rồi lớn giọng hỏi:  

-        Trước đây, thời chưa có trạm bơm th́ bà con dùng nước lấy từ đâu?

Như trong một thảm kịch Hy Lạp, bà con tay chỉ, miệng đồng thanh:

-        Từ cái giếng này!

Lăo Bạ giơ tay:

-        Phải!  Thời nay trai tráng làng đi tha phương cầu thực nên nhân số so với thời sinh đẻ có kế hoạch ngày trước không khác bao nhiêu Thế mà chỉ cái giếng này cũng đủ dùng cho cả thôn. Bỏ bê từ khi dùng nước trạm bơm, lại gặp hạn hán, nay giếng cạn. Lăo chép miệng, trầm giọng, phương án chống mất nước là khơi lại cái giếng này, càng sớm dân càng đỡ khổ, phải không?

Bà con lại đồng thanh:

-        Phải, phải…

Tay chỉ bác Thuận, lăo tiếp:

-        Chúng tôi phải kinh qua 3 khâu. Thứ nhất, xin giấy phép thi công với Ủy Ban Xă sau khi nộp phương án kỹ thuật. Thứ nh́, phải t́m tài trợ kinh tế. Nguồn th́ Nhà Nước tất nhiên một phần, c̣n lại là tài trợ đến từ tư nhân. Chỉ tay về phía tôi, lăo cao giọng, nhất là từ những người con xa tổ quốc nhưng vẫn đau đáu t́nh bà con làng nước…

Lúc ấy, bác Thuận ôm vai tôi, giọng nhũn nhặn:

-        Chú em tôi về đây  mắt thấy tai nghe, mong rằng chú góp một tay vào chuyện chung. Giá không có chú, bác Thuận chỉ, th́ chẳng thể có ngôi Từ Đường họ nhà tôi như thế này!

Lăo Bạ ngắt ngang:

-        Tôi xin nói tiếp…Khâu thứ ba là gọi thầu và thi công. Về mặt này, chúng tôi cho rằng có khoan th́ sâu lắm cũng đến 60 mét là cùng. Trong ba khâu, có qua được một rồi mới đến hai, ba. Nhưng nộp đơn 6 tháng rồi mà Ủy ban hành chính Xă vẫn cứ ậm ừ, chẳng cấp cho giấy phép. Chúng tôi kẹt, không thể tiến hành khâu 2 của dự án được!

-        Bây giờ phải làm ǵ? Bà con nhao nhao lên.

Lăo Bạ giơ nắm đấm:

-        Phải cùng nhau kư kiến nghị đưa lên Huyện, lên Tỉnh và cần th́ cao nữa, lên Thủ Tướng!

Im lặng.

-        Bản kiến nghị chúng tôi đă viết và sẽ tới từng nhà vận động bà con kư tên ủng hộ…

Mọi người nh́n nhau x́ xào, kẻ lắc người gật, xôn xao bàn tán.  Lăo Bạ giơ tay yêu cầu mọi người im lặng. Th́nh ĺnh đám chó thi nhau tru lên sủa. Bày chim nháo nhác đập cánh vù lên những ngọn cây. Và đúng lúc đó có tiếng c̣i rúc lên rờn rợn.

 

DIỄN BIẾN RẤT H̉A B̀NH

 

Một đoàn người dàn hàng ngang lố nhố kéo tới từ hai đầu xóm 8 và xóm 9. Họ mặc áo xanh ngắn tay, quần cũng xanh, tay sách dùi cui, gậy gộc, lẳng lặng đi ṿng quây lấy đám dân thôn quanh bờ giếng. Đây là lực lượng dân quân tự vệ. Nhưng xa xa, đám công an Xă áo vàng xuất hiện, chĩa ống nḥm nh́n, vai khoác khiên, đầu đội mũ sắt, tay vung vẩy roi điện. Một người trạc trên dưới 30 tuổi, mặt mũi nghiêm trọng, đeo kính trắng gọng nhựa giả đồi mồi, bước lên  phía trước, mắt đảo một ṿng. Lấy giọng chững chạc, người ấy trầm giọng:

-        Ai đại diện cho bà con tụ tập ở đây?

Bác Thuận tiến ra, nhũn nhặn: 

-        Dạ…dạ, tôi!

Bác nhũn nhặn như một phản ứng bẩm sinh. Mặc dù cha bác, tức bác Cả ḍng họ tôi là tài xế, dĩ nhiên thuộc giai cấp công nhân, nhưng có dịp là đám chính hiệu vô sản đều nhắc bác gốc gác phong kiến, hai ba  đời trước là quan lại và thế là có tội với nhân dân. Ông đeo kính lừ lừ:

-        Bác có biết là có luật cấm tụ tập đông người không? Cứ trên năm người là cấm!

Ông đeo kính là người Thường Vụ của Xă phái đi làm ‘công tác quần chúng’, vừa nghe ngóng vừa răn đe, cần lắm th́  ra tay trấn áp. Lăo Bạ đến cạnh bác Thuận, giải thích, kể lể, tay chỉ tôi nói:

-        Chú đây ở Nữu Ước bên Mỹ, nhân về làng chúng tôi mới có dịp cho chú ấy xem cảnh đi rước nước ra sao, để chú thấy tận mắt dân chúng tôi khó nhọc thế nào mới có cái uống…Và chúng tôi hy vọng chú ấy giúp đỡ vận động quyên góp người làng hiện sống bên ngoài, t́m phương án tài trợ cho kế hoạch khoan giếng mà chúng tôi đă tŕnh lên Ủy Ban Xă ta…

Ông đeo kính nh́n tôi chăm chăm:

-        Ông người ngoại quốc?

Động máu bỡn cợt, tôi đáp:

-        Theo danh xưng phổ cập của chính quyền, tôi là người Việt nước ngoài, c̣n được cố Thủ Tướng Phạm Văn Đồng gọi một cách văn hoa là ‘khúc ruột ngàn dậm’. C̣n cán bộ nói ngoại quốc th́ tôi nghe như là ngoại cuộc, và đúng như vậy…

Ông đeo kính lúng búng:

-        Ngoại là ngoài, quốc là nước. Tôi tốt nghiệp khoa Hán trường Đại Học Ngữ Văn, nhầm thế nào được…

Tôi lại đùa, nói tĩnh bơ :

-        Ngoại quốc thế là ngoài nước theo ngữ cách người Tàu, phải tráo ngược chữ mới thành nước ngoài trong tiếng Việt, thưa cán bộ!

Bác Thuận cười x̣a cho yên chuyện:

-        Ôi, thế nào cũng được, cái cần là ta hiểu nhau thôi.

 Ông đeo kính vẫy một người, hỏi nhỏ rồi nh́n tôi, gằn :

-        Ông đến ở đây mà chưa có giấy phép tạm trú, thế là trái luật!

Lăo Bạ xen ngang :

-        Chú đây đến chưa đầy 24 tiếng. Luật cho phép phải xin tạm trú trong ṿng 48 tiếng, thưa cán bộ!

-        Hừm…Được, nhưng c̣n chuyện tụ tập đông người có thể là biểu t́nh gây bạo loạn th́ sao?

-        Chúng tôi đa phần toàn đàn bà trẻ con, lại đứng một chỗ, không diễu hành, không hô khẩu hiệu đả đảo ai, chống cái ǵ… th́ làm sao gọi là biểu t́nh? Chúng tôi chỉ đề đạt với bà con trong thôn xóm ủng hộ kiến nghị gửi lên Ủy Ban mong dự án khoan giếng của chúng được nhanh chóng cứu xét…

Nh́n với vẻ giễu cợt, ông đeo kính cười khẩy :

-        Tôi biết ông là ai, chuyên phản biện nổi tiếng khắp Tỉnh ta. Tuổi ông, lẽ ra nằm khểnh hưởng nhàn, tội ǵ mà cứ lo chuyện thiên hạ! Vậy kiến nghị đâu, đưa ra đây!

-        Xin lỗi cán bộ, không thế được! Kiến nghị gửi Xă, nhưng có bản sao  gửi lên Ủy Ban Nhân Dân Huyện và Tỉnh. Chúng tôi phải tận tay đưa và có giấy kư nhận củ Ủy Ban Xă, theo đúng tŕnh tự, không thể sai được.

-        Tôi chỉ muốn giúp bà con một tay thôi, ông đeo kính xuống giọng.

Quay sang tôi, ông khinh khỉnh :

-        Ông người Việt nước ngoài nhớ tŕnh diện nhé. Dạng ông, người ta dễ gọi là gián điệp đến nước này diễn biến ḥa b́nh đấy!

Lăo Bạ cười sằng sặc:

-        Diễn biến ‘rất’ ḥa b́nh! Có ai có súng Ngựa Trời xuất xứ Tiên Lăng đâu mà lo, ha ha!

Khi ấy, vài anh dân quân sáp đến trước mặt Nguyện, nham nhở cười cḥng ghẹo. Thằng Tập Tễnh xông ra chặn, bị một cái đẩy, ngă lăn quay xuống đất. Cả thôn ai cũng biết nó phải ḷng con bé Nguyện, thỉnh thoảng lại ôm đàn đến gần cửa sổ nhà con bé hát, hỏi th́ nó bẽn lẽn bảo hát như trong xi-nê bên Tây nó từng được xem khi lên phố huyện. Thấy thằng Tập Tễnh ngă, bà Lờ xăm xăm nhảy tới trước mặt đám dân quân, tay xỉa xói, nhổ quết trầu rồi mồm loa mép giải:

-        Tiên sư bố chúng mày, đánh dân hả!

Bà tḥ tay xuống giải rút nhưng bác Thuận đă kịp ngăn chặt giải pháp tụt váy đấu tranh khiến ḥa b́nh được thiết lập lại rất mau chóng mà không có một chút thiệt hại nào.

Diễn biến, không nói ngoa, có thể gọi là rất, rất ḥa b́nh!

Ông cán bộ đeo mắt kính buộc Bác Thuận phải lên trụ sở công an Xă ‘làm việc’ ngay trưa nay. Sau khi hút và bơm nước phân phối cho từng hộ, bà con giải tán, ai về nhà nấy. Đám trẻ con lau nhau rủ nhau tiễn chân đám dân quân được lệnh rút khỏi thôn 9. Chúng ắc ê diễu hành như lính, cùng nhau hát vang ‘Bác đang cùng chúng cháu hành quân’. Thằng Tập Tễnh hậm hực nh́n theo, giơ nắm đấm đấm vào khoảng không.

 

THỊT THỪA

 

Lăo Bạ nắm tay tôi rủ về ăn trưa với lăo, bảo:

-        C̣n một cút rượu ngon, ta uống tẩy trần với nhau! Rồi tôi sẽ kể cho chú rơ nguồn cơn!

Nhà lăo ở sát khu đất của chùa Văn Ấp. Nhà mái gianh, vách đất, sàn xi-măng, phía trước rộng độ 10 mét vuông. Lăo kê một cái phản làm bằng gỗ thô cạnh giăng một cái vơng. Thấy tôi nh́n, lăo bảo ḿnh ngủ vơng, ngủ kiểu lính quen rồi. Đàng sau nhà là một cái chái nền đất, bếp ông Táo kê gạch ba đầu chụm lại, cạnh một cái vại nước. Lôi từ cái trạn một niêu cá kho, lăo khoe:

-        Cá tôi câu đấy, bảo đảm là thực phẩm sạch…Để nấu nồi cơm, hôm nay đăi khách quí mà lị. Thường th́ ḿnh ăn khoai, ăn sắn!

Lăo ra vo gạo, bắc nồi cơm, để tôi ngồi một ḿnh. Trên chiếc bàn con làm bằng gỗ mộc, tôi thấy một đống báo, nào là Nhân Dân, Sài G̣n Giải Phóng, Văn Nghệ Quân Đội…cũ mới lẫn lộn.  Nhưng thật bất ngờ, cạnh đống báo là dăm cuốn  Lê-Nin Toàn Tập dày cồm cộp. Tôi cầm lên, mắt nh́n lăo, không dấu được vẻ ngạc nhiên.

-        À…lăo chép miệng, th́ đọc để biết nó sai ra làm sao mà c̣n chữa chứ!

Nghe lăo nói, tôi không biết ḿnh mơ hay tỉnh. Một thương binh chắc xưa chỉ học hết Phổ Thông mà dám đọc xem Lê-Nin sai chỗ nào! Có phải là ông ‘’ xưa ở nước Nga, nay sang đứng gác vườn hoa nước ḿnh’’ theo lời một nhà thơ không? Tôi bặm miệng:

-        Cái chuyện luận cương Lê-Nin sao bác không để cho mấy ông trí thức các ông ấy đọc, phản biện, và chỉ ra những ‘ việc cần làm ngay’?

Lăo nhếch mép, lôi ra hai cái chén hạt mít và một cút rượu, trịnh trọng rót, giơ tay mời tôi uống. Nh́n tôi, lăo chậm răi:

-        Trí thức ấy à? Cái này th́ thằng Mao nó đúng: trí thức là cục phân! Nói th́ tội, nhưng bên ta các cụ …à à trừ một số ít, phần đông đều là các cụ ‘phản biện bảo kê‘ , cách nói khéo là được phép của các vị cầm cân nẩy mực. Các cụ này muốn cải cách mong giữ lại cái cục thịt thừa đang ruỗng ra…

Tôi ngắt, nói cho có:

-        Th́ cũng người này người kia, xă hội nào chẳng thế…

-        Hà hà…Chú ạ, cái cục thịt thừa của dân tộc này nó đang bán đứng đất nước. Sách lược quan trọng của chúng là làm sao nhân dân không c̣n điểm tựa  xưa nay vốn là văn hóa và truyền thống. Chúng o ép khiến cái sống c̣n là ưu tiên, vẽ ra thứ phồn vinh giả tạo với những nhà cao 6, 7 mươi tầng, xa lộ 6 làn xe, hứa hẹn một đời sống văn minh tươi đẹp trong khi lợi tức trung b́nh cho mỗi đầu người ở ta thuộc loại thấp nhất thế giới. Chúng  áp dụng chính sách ngu dân bằng cách đánh phá giáo dục trong học đường, khiến học tṛ dùng bạo lực trừng trị lẫn nhau, đánh cả thày, bán dâm công khai ở ngay cổng trường…

Lăo Bạ ngưng nói, mặt cúi xuống đăm chiêu, tay gơ nhẹ xuống bàn. Lát sau, lăo ngửng lên:

-        Với t́nh thế tan nát này, vấn đề dân sinh là yếu huyệt của xă hội. Dân oan sai, mất nhà cửa mất đất đai, giá sinh hoạt tăng, hệ thống giáo dục và y tế gần như chạm đáy, và luật pháp th́ ôi thôi chỉ là tṛ đùa… Quyền con người và lư tưởng dân chủ là kim chỉ nam cho thay đổi  xă hội, nhưng có thay đổi hay không tùy thuộc vào hành động của quần chúng nhân dân. Và hành động thành hiện thực th́ tùy có hay không một hay nhiều tổ chức đồng tâm cộng lực. Trí thức trong xă hội ta đă nói về lư thuyết quá đủ nhưng hành động có th́ khá cục bộ, giới hạn và bị động. Lê-Nin sai đâu th́ sai, nhưng đúng khi nói có ba điều quan trọng, thứ nhất là phải tổ chức, thứ nh́ là tổ chức và thứ ba cũng lại là tổ chức.

 

ĐẤT HIẾM

 

Lăo Bạ th́nh ĺnh đổi giọng, vui vẻ:

-        Anh em ḿnh chén cái đă, bụng cồn cào rồi!

Lăo đặt niêu cá kho đă hâm nóng lại lên bàn, bới cơm, so đũa rồi mời tôi:

-        Ăn thoải mái nhé, làm khách là đói đấy…

Cá dài ba đốt ngón tay, ḿnh tṛn, kho với gừng sắt nhỏ. Cơm nấu  có trộn gạo lức, vị đậm đà. Lăo Bạ rảnh rang là sách cần đi câu ở kênh, rạch  có khi xa nhà hàng chục cây số. Đặng chẳng đừng, phải t́m cách tự cung tự cấp chứ ăn đúng theo thu nhập của một cựu chiến binh th́ chỉ ăn được khoai sắn chấm muối. Ngồi cạnh cái nơm và sấp báo, lăo thả cần rồi lơ mơ ngủ gật, và khi có kẻ đến hỏi làm ǵ th́ lăo bảo, giọng nghiêm trọng, lăo đang t́m đường cứu nước. Có người đùa, lăo nhầm chỗ rồi, đây đâu phải là bến Nhà Rồng đâu, cứu thế nào được. Lăo phẩy tay, cả làng cả nước nhầm chứ chẳng phải riêng ḿnh lăo.

Tháng tháng, lăo Bạ bắt xe ôm lên thành phố Nam Định họp với Thường Vụ của Hội Cựu Chiến Binh. Một số chiến hữu của lăo thạo tṛ wifi anh-tẹc-nét, chơi phây-búc, cần thông tin th́ gọi thằng gúc-gờ, nên tin tức cả lề phải lẫn lề dân đều khá cập nhật. Đi xa, nhưng lăo cứ suỵt soạt, học được cả một sàng khôn đấy. Cái khôn ấy, bác mang ra kể cho bà con làng xóm. Công an Xă triệu bác lên, giọng răn giảng, đồng chí Huyện ủy dặn hễ lăo mà c̣n ăn nói bậy bạ th́ sẽ gông mồm lại. Lăo cười h́ h́, vẫn tiếp tục phát ngôn không đúng chính sách, và dân làng từ đó khai sinh ra biệt danh Bạ cho lăo.

Lăo Bạ lại rót rượu, khà một tiếng, bảo chú uống nhé, tự nhiên ‘như người Hà Nội’ đi. Nhớ câu lăo nói ban sáng, tôi hỏi:

-        Bác bảo sẽ nói rơ  nguồn cơn của cái việc xin khoan giếng sáng nay, bác nhớ chứ?

-        Dĩ nhiên là nhớ. Chuyện thật ra không đơn giản là chỉ khoan cái giếng cạn. Đó chỉ là một phương án trước mắt…

Ngắt lời lăo, tôi nói thẳng là chẳng hiểu ǵ cả. Vỗ vai tôi, lăo ê a, để tôi kể. Cách đây khoảng 5 năm, có một đoàn chuyên viên Địa Trắc dẫn đầu bởi A Ṕnh là người nước lạ đến khảo sát hạ tầng địa chất huyện Vụ Bản ta. Đoàn trang bị đủ loại máy móc, công an bảo vệ cấm không cho dân héo lánh,  và tuyên giáo huyện đánh tiếng là các đồng chí lạ thăm ḍ xem trữ lượng dầu lửa nằm dưới đất huyện ta có nhiều như ở nước bạn Vênêgiuana bên Nam Mỹ không. Giấc mơ bơm dầu bán cho cả thế giới khiến chưa chi đă có người mổ lợn ăn mừng, sớm muộn ǵ rồi ta cũng sẽ giầu, khỏi cần cứ ăn chắc mặc bền làm ǵ cho khổ. A Ṕnh đặt bom ở hàng chục địa điểm cho nổ, nổ rồi  đặt máy đục, máy khoan và lôi lên những mẫu nham thạch  h́nh ống đường kính khoảng 3 phân và dài độ 20 phân. Loại mẫu này, A Ṕnh cho đóng kỹ càng trong những thùng gỗ và chuyển thẳng về Bắc Kinh.

A Ṕnh và đám chuyên viên nước bạn đă về mà sao măi chẳng thấy dầu phụt lên. Chỉ 6 tháng sau, đất thôn 8,9, và 10 trong hai xóm Diễn và Dịch bắt đầu cằn. Năm sau, ruộng đă nứt nẻ, cầy cấy khó khăn, bọn trai tráng đă bắt đầu lên thành phố t́m việc. Chính quyền ra thông báo là cả thế giới gặp hiện tượng thay đổi khí hậu chỉ đâu chỉ riêng nước ta. Trước, phải sống với lũ. Nay th́ sống với hạn. Hai năm vừa qua, đồng áng bỏ bê đến 80% rồi. Nhưng có người hỏi, hạn th́ chỉ khoanh vùng trong mấy xóm  huyện Vụ Bản trong khi ở Giao Thủy sát bên th́ bị úng nước. Và nơi bị hạn thuần là những nơi A Ṕnh đến khảo sát, cho nổ bom và đào sới lấy mẫu đá chở sang Tàu để phân chất. Cuối cùng, vài chuyên viên nước ḿnh rỉ tai, làm ǵ có dầu lửa ở Nam Định, nhưng có thể A Ṕnh thăm ḍ xem khả năng tầng địa chất Vụ Bản có chứa đất hiếm hay không. Nổ bom, đất đá lấp ở độ sâu những mạch nước ngầm chính, và những mạch phụ con con ở bề nổi cạn kiệt dần nên đưa tới t́nh trạng ruộng đồng khô hạn.

Lăo Bạ chép miệng:

-        Chú biết, đất hiếm rất cần để chế tạo những phụ kiện siêu dẫn trong kỹ nghệ điện thoại ‘ thông minh’, chế tạo pin phát điện bền vững…và không thể thiếu trong thời đại 4G này.  Trung  Quốc là nước cung cấp đất hiếm rất lớn trên thế giới. Muốn giữ thế độc tôn, họ cần nguồn đất hiếm, và ta là một địa điểm lư tưởng!

Ngước mắt nh́n trời, giọng âu lo, lăo tiếp:

-        Nhưng c̣n một lẽ khác, khoan như A Ṕnh làm có thể là một công đoạn trong kế hoạch chặn long mạch đất nước ḿnh…Chú có lẽ không biết, thời chống Mỹ dân ta anh hùng, đoàn kết, không nề gian khổ đồng tâm cộng lực. Thời nay, không hiểu thế nào mà dân ta chia rẽ, vô cảm, càng ngày càng ngu, càng hèn…Các cụ có kiến thức xưa cho rằng nước ta bị trấn yểm, chẳng biết thực hư thế nào!

Lăo Bạ trầm ngâm rồi hạ giọng:

-        Khoan giếng ở thôn ḿnh tạm thời cung cấp nước cho dân làng xử dụng nhưng xa hơn là ta sẽ biết ở độ sâu nào ta chạm được mạch nước ngầm chính. Rà lại những nơi A Ṕnh cho nổ bom để kiểm tra chỗ nào mạch ngầm bị tắc, ta mới khôi phục lại đồng ruộng…Đất cằn, dân bỏ đi, chúng nó đến mua với giá bèo rồi khai thác đất hiếm làm giàu. Chú không biết, đă có kẻ đến dạm giá, trả 500 K một mét vuông, túc là tương đương với đâu 20 bát phở…

Nh́n lăo, tôi bất chợt  mường tượng ra một Đôn-Quihôtê  mũi tẹt da vàng đang tuốt gươm thúc ngựa đến chém một cái cối xay gió khổng lồ x́ xồ tiếng Quan Thoại. Cuộc chiến bất cân này dẫn đến ǵ th́ khỏi bàn chi cho nhiều. Tôi im bặt, v́ nói được ǵ đây?

Lăo Bạ lại cất tiếng:

-        Nhưng chẳng phải chỉ có đám săm soi khai thác đất hiếm đến gạ đâu. C̣n đám khác, đám có dự án làm du lịch tâm linh từ Hà Nội kéo ra…

-        Du lịch tâm linh, là chi vậy bác? Tôi ngạc nhiên.

Lăo Bạ cười :

-        Cái này th́ phải hỏi Sư Cụ chùa Văn Ấp chú ạ.

 

DU LỊCH TÂM LINH

 

Sau bữa trưa, chúng tôi chợp mắt một lát. Trời thiêu đốt, may thỉnh thoảng có chút gió. Lâu lâu, có tiếng gà trưa, nghe thê thiết lạc lơng. Nh́n ra ngoài, nắng lóa khiến vạn vật nhuộm bạc. Xa xa bóng c̣ khẳng khiu đứng một chân tựa như sắp xiêu theo chiều gió cất lên từ nơi ra biển cuối ngạn sông Hồng. Lăo Bạ ngáy như sấm, miệng thỉnh thoảng ú ớ mê sảng nghe không rơ tiếng, trừ tiếng chửi ‘địt mẹ chúng mày’. Dĩ nhiên chúng mày là ai th́ ta chỉ có thể đoán ṃ, và thế cũng hay.

Măi rồi lăo Bạ cũng tỉnh giấc, ngồi dậy, vươn vai hỏi giờ. Nghe tôi đáp, lăo bảo, thư thư rồi ta sang thăm Sư Cụ. Lăo tớp môt ngụm trà, súc miệng nghe soành soạch, rồi nhổ toẹt ra ngoài thềm. Lăo đứng dậy , bảo ta đi thôi rồi quày quả chống nạng bước ra ngoài. Tôi vớ được cái nón mê, đội lên đầu, bước theo, ngạc nhiên hỏi :

-        Bác không khóa cửa à?

-        Hà hà, nhà tớ cả thôn cả xóm biết, có cái đếch ǵ mà trộm cơ chứ!

Tôi đùa, bảo có mấy cuốn Lê-Nin Toàn Tập. Bác phá lên cười :

-        Cái đó th́ có chó nó lấy…

Chúng tôi băng ngang một cánh đồng đất cằn nứt nẻ. Nhưng càng xa thôn 9 về hướng huyện Giao Thủy, cây cỏ xanh dần lên, có vẻ t́nh trạng đất khô nước giảm dần. Đi đâu nửa tiếng, mái chùa ngói nâu ẩn sau những lùm cây hiện ra. Tôi mường tượng h́nh ảnh Sư Cụ tôi đă gặp ngày tôi về dự lễ khánh thành ngôi Từ Đường ḍng họ hơn mười năm trước. Hẳn nay Sư già hơn, nhưng tôi thầm hy vọng Sư vẫn cứ giữ được nụ cười thanh thoát lúc nào cũng nở trên môi. Đến cổng chùa, dăm ba chú chó chạy ra sủa inh lên. Một chú tiểu ra suỵt chó, miệng nói chó ở cửa Phật chỉ sủa chứ không cắn ai bao giờ. Nghĩ đến chuyện những kẻ trộm chó bị dân làng bắt đánh cho đến chết, tôi hỏi, chú tiểu đáp không hiểu sao kẻ trộm có nhưng họ tha cho chó nhà chùa. 

Chúng tôi vào sảnh, nơi tiếp khách và chỉ mươi phút sau là Sư Cụ trụ tŕ đă ra. Sư vốn là bạn thâm giao của lăo Bạ mặc dầu tuổi tác có cách nhau hàng chục năm. Ngày xửa ngày xưa, vào năm Ất Dậu miền Bắc bị đói. Khi ấy, Sư c̣n là một hài nhi, mẹ mang bỏ cổng chùa rồi đi mất tích. Sư hay đùa, tôi đi tu để có cái ăn mà thôi, tu rồi quen, cứ rời chùa là đói, ngộ ra chân tâm chính giác cũng đến từ chuối từ oản.

Chùa không nhận văi, có khoảng trên mười sư, tự cung tự cấp, canh tác hai mẫu vườn, và ngay tại tiền sảnh, ghi rơ bằng chữ khổ lớn :  Chùa không có ḥm công đức, không nhận quà cáp, và không cho phép đốt vàng mă, và cấm mọi h́nh thức mua bán. Tôi nghịch ngợm hỏi :

-        Sao lại không có văi, thưa Thày? Thế là kỳ thị giới tính đó!

-        Hà hà, thí chủ mà không kỳ thị th́ giới tính nó loạn lên, nhà chùa có mà thành nhà…thổ! Sư đáp.

-        Tại sao?

-         Ấy, xưa kia đi tu là t́m đường buông bỏ thân nghiệp. Nay th́ có khác, có kẻ được phong là Thích này Thích kia, mà thật là Thích Nữ Sắc…Có những Thích sở hữu văi chính phi, văi thứ phi, văi cung nữ…cứ như vua một cơi. Nếu là ṇng cốt của Hội Phật Giáo có chính quyền chống lưng, họ có quyền phong chức và bổ nhiệm người này người kia vào chùa này chùa nọ. Cách đây hai năm, có một vị đến chùa này xin tu tập, pháp danh là Thích Lăng Du, có thẻ hội viên Hội Phật Giáo đàng hoàng…Tôi cho thử, nhưng sau một tuần làm việc đồng áng th́ vị đó biến mất mà không một lời từ giă. Hà hà, đi tu đâu phải là không mệt đâu…

  Lăo Bạ trịnh trọng :

-        Bạch Thày, chắc Thày c̣n nhớ chú em đây, chú có chút việc xin tham kiến Thày…

-        Ối dào, lăo dạo này hay nói chữ quá, tham với lại kiến, nghe mà tưởng Sư như là quan tới nơi.

Sư thủng thỉnh gọi chú tiểu pha trà, nheo mắt nh́n tôi, tiếp :

-        Nhớ chú th́ không, già bắt đầu lẫn rồi. Nhưng chuyện ǵ th́ cứ hỏi, biết th́ nói, chẳng có ǵ dấu giếm cả.

Tôi nhắc chuyện lăo Bạ nói đến bốn từ Du Lịch Tâm Linh mà tôi không hiểu. Sư phá lên cười, bảo thí chủ muốn sống thời này th́ chớ hiểu ǵ ngoài cũng bốn từ là  sân si vật dục. Sư kể măi sau Sư mới biết Thích Lăng Du đến chùa xin tu là kế hoạch của Thường ủy Tỉnh nhằm ủng hộ một dự án kinh tế có tầm cỡ. Dự án nhắm thiết lập một tuyến du lịch qua huyện Vụ Bản rồi nối vào Khu Nghỉ Dưỡng nằm trên bờ biển huyện Giao Thủy. Trên tuyến này, chùa Văn Ấp được coi như một điểm chốt : biến chùa thành một Phủ Giầy II, mỗi năm tổ chức lễ hội Lên Đồng hai lần. Mô h́nh là Phủ Giầy ở Nam Định đă rất thành công, số người tham gia lên hàng trăm ngh́n, và doanh thu là bạc hàng ngàn tỉ. Tuyến du lịch sẽ lấy khuôn mẫu từ Bái Đính ở Ninh B́nh, là một thành công không chối căi được trong kỹ nghệ du lịch, thu hút khách nước ngoài, mang lại một nguồn ngoại tệ đáng kể.

Lại nói về Thích Lăng Du vốn là công an biệt phái qua địa bàn Văn Hóa-Tôn Giáo cấp huyện. Rời chùa Văn Ấp, chàng này liền đi Sài G̣n chơi mấy tuần,  về báo cáo rằng Sư Cụ nay lẩm cẩm, phải đưa Sư Ông trong chùa lên cấp lănh đạo chùa. Triệu tập Sư Ông, các cấp thẩm quyền mới biết ông ta điếc, ngọng, và ngớ ngẩn. Rồi điều tra, lại biết thêm Thích Lăng Du chỉ ở chùa một tuần rồi trốn đi chơi. Chàng này được công an cho phép ‘’hoàn tục’’ và thuyên chuyển đi đâu đó không ai rơ. Lănh đạo Huyện phái chuyên viên kinh tế Nguyễn Tán Thành về chùa thuyết phục Sư Cụ mấy bận nhưng kết quả chỉ là những lần lữa hứa hẹn chẳng đến đâu. Hội Phật Giáo quốc doanh can thiệp gọi Sư Cụ lên ‘’họp’’, Sư không đi, lấy cớ là chưa từng kư tên làm hội viên bao giờ.

Tôi nói cho có chuyện để nói :

-        À, th́ ra Du Lịch Tâm Linh là thế…Ở Bái Đính, khách tham quan toàn là người nước lạ, ai cũng ngán!

Lăo Bạ xen vào :

-        Thày chưa kể cái chuyện người ta  chặn mạch rồng khiến đất đai thôn xóm vùng này chết khát…

Sư Cụ nhíu mày, tay gơ gơ lên đùi, nhẩn nha :

-        Hừm…Nh́n tôi, Sư Cụ ḍ hỏi - Ông hẳn là người Tây học, ông có biết chúng ta là con cha Rồng mẹ Tiên không nhỉ? Theo truyền thuyết, Mẹ Âu Cơ mang 50 đứa con lên núi, Cha Lạc Long mang 50 đứa ra biển.  Cách đây chừng nửa năm, một cụ lứa tuổi tôi đến chùa, xưng là truyền thừa của cụ Tả Ao, một danh nhân nổi tiếng về địa lư thời nhà Lê th́ phải. Cụ xin tá túc ít ngày, thời gian cụ đi t́m mạch rồng, con đường Lạc Long ra biển. Một sớm, cụ hớn hở, báo tôi t́m thấy rồi, nhưng mạch bị chặn sáu chỗ, nên hạn hán xảy ra, và không thể đảo ngược được! Cái khẩn cấp là phải khai mạch t́m đường cho Rồng thoát chết khát. Bói âm dương, cụ reo, đây đây. Và thật lạ, mạch rồng là con đường qua Văn Ấp, vào địa hạt Giao Thủy, rồi trực chỉ Khu Nghỉ Dưỡng trên băi biển, hệt như lộ tŕnh ghi trong dự án Du Lịch Tâm Linh…

Lăo Bạ chen ngang :

-        Lập tức Huyện rêu rao Nhà Nước sẽ thu mua đất nay không c̣n cày cấy được, tái định cư dân có yêu cầu với điều kiện ưu tiên, và rồi cắt trạm bơm nước với mục đích hành dân cho dân phải bỏ đất…

Sư Cụ thở phào :

-        Mẹ Âu lên núi với đám con, chắc nay là người Tày người Hmông, đói và kiếm sống bằng cách bán thổ cẩm, gùi mây, ṿng đồng… cho khách du lịch. Cha Rồng th́ hụt hơi, 50 đứa ra biển th́ chỉ một số vượt biên nay tạm ổn ở nước ngoài, đa phần kẹt trên đất liền, trai thi nhau xuất ngoại đi làm lao động, gái lấy chồng người Hàn, người Đài…mong đổi đời. Với Du Lịch Tâm Linh, nếu cha Rồng nhân dịp mà cũng tuồn đi vượt biên, là chấm dứt  luôn truyền thuyết Âu Lạc!

Lăo Bạ văng tục rồi buông thơng :

-        Du Lịch ǵ, Đi lạc Tâm Linh th́ có!

Nấn ná chuyện văn măi, chúng tôi chỉ rời chùa Văn Ấp vào lúc xế tà. Lăo Bạ lầm ĺ không nói năng ǵ, thỉnh thoảng chỉ buột miệng chửi. Trời thương thế gian cho chút gió nên đỡ nóng. Lác đác những cánh c̣ trắng đă nhuộm hồng trên ruộng đồng xơ xác rạ.  Th́nh ĺnh, lăo Bạ ngừng bước, nắm cánh tay tôi, mắt tṛng trọc, nói như quát :

-        Mất đất là mất dân. Chặn mạch nước ngầm nhằm móc đất hiếm cho người nước ngoài khai thác chỉ là bán tài nguyên, mà tài nguyên th́ có hạn, cạn kiệt là hết. C̣n cái gọi là du lịch tâm linh là chuyện buôn đồng bán cốt, gọi bà chúa Liễu ông Hoàng Mười lên trần thế múa may cốt bán vé  rồi ních cho đầy hàng chục ḥm công đức, tiền cuối cùng vào tay bọn cầm quyền dùng đám giả danh tu hành mượn thần mượn thánh vừa móc túi vừa làm cho dân ngày càng ngu đi…Chú xem, đời này thế th́ c̣n có đáng sống không!

Lăo Bạ giơ tay như với lấy trời trên đầu, hạ giọng thiết tha :

-        Mất đất, mất dân, và sẽ rồi mất nước mà thôi. Đừng mang chuyện ngàn năm nô lệ người phương Bắc xưa kia ra kể  để bơm hy vọng hăo cho hôm nay!

Nói đến đây, lăo ôm mặt khóc tu tu. Tôi chẳng biết làm ǵ, kéo lăo ngồi xuống bờ ruộng nứt nẻ khô cằn. Quay lưng giấu nước mắt, lăo vẫn thút thít, lâu lâu nuốt nước bọt ừng ực. Khi chạng vạng, tôi kéo lăo đứng dậy. Chúng tôi lại đi, chân đạp lên mặt đất, ḷng chồng chềnh ngổn ngang trăm mối.

 

L̉NG CHỢT TỪ BI, BẤT NGỜ

 

Về đến nhà lăo Bạ, cửa vẫn mở toang như khi chúng tôi đi. Nguyện đứng ngoài thềm, cười ỏn ẻn. Lúc bấy giờ tôi mới thấy cái răng khểnh phía trái miệng nàng nhô lên như làm duyên. Cái đẹp, không đều đặn. Kể cả cái đẹp đến từ thị giác như tranh, như cảnh. Hay thính giác, từ một tiếng đàn, một bản nhạc. Nó phải có cái chi như phá cách, ra ngoài dự tưởng, và gây bất ngờ.

Nguyện nói :

-        Chờ bác với chú măi! Chú về nhà ăn cơm tối, bác Thuận dặn thế!

Nói xong, Nguyện bước ra đứng đợi. Lăo Bạ không nói ǵ, chỉ nắm nhẹ tay tôi. Theo Nguyện lên đường về thôn, tôi ngoái lại vẫy tay chào lăo.

Nguyện đi trước, miệng lập đi lập lại, chú đi cẩn thận vấp, đê nhấp nhô lắm. Tôi bước theo, thỉnh thoảng gió thổi khiến tóc Nguyện bay tạt vào mặt tôi, mùi bồ kết lại thấp thoáng hư thực. Sống bên Mỹ mấy chục năm, tôi ngửi các loại mùi thơm của hàng chục loại nước hoa có danh hiệu, nhưng sao về quê hương ḿnh, tôi bị hương bồ kết hớp hồn. Phải chăng cái cảm thấy đến từ cái ǵ đó rộng hơn và sâu hơn là chỉ thuần từ khứu giác, một khả năng giới hạn trong năm giác quan. Tôi hỏi, rồi lẩn thẩn nhủ ḿnh, có hề chi, quan trọng là tôi cảm được. Hoặc ngược lại, than ôi, tôi vô cảm và thành ḥn đá lăn lóc vệ đường.

Nguyện đưa tôi vào nhà bác Thuận rồi cất tiếng gọi. Không ai trả lời. Nh́n trời nhá nhem, Nguyện nói :

-        Chắc bác không được về tối nay rồi!

-        Công an giam bác?

-        Không giam ai đâu, chỉ ‘làm việc’ thôi ạ! Giọng vẻ như bỡn cợt, Nguyện tiếp, nhiều khi làm đến hết việc mới thôi…

Nguyện đă sắp hai cái bát, hai đôi đũa, hai chiếc ly để sẵn trên bàn. Xuống bếp, nguyện bưng đồ ăn lên, nói :

-        Có cá bống kho tiêu và thịt gà luộc đăi chú…

Tôi bảo :

-        Nguyện bới cơm rồi ngồi ăn với chú nhé! Sẵn bát đũa đây rồi!

-        Thôi em chả dám! Lẽ ra là bác Thuận chứ…

Tôi ngắt :

-        Bác vắng nhà…Chú ăn một ḿnh buồn lắm. Ngồi đi…

Nhắc thêm một lần Nguyện mới kéo ghế rồi rón rén nâng bát cơm lên nhưng không gắp thức ăn. Tôi đành gắp cho Nguyện, miệng bâng quơ :

-        Ăn chứ không th́ ôi mất!

Từ khi Nguyện đèo xe tôi về làng, có lẽ đến giờ tôi mới có dịp nh́n kỹ. Cô bé không xấu không đẹp, nhưng có thể nói là khá mặn mà. Da rám hồng, tóc dài thả ngang lưng, tay bị chai có lẽ v́ lao động, Nguyện ăn nói bộc trực,  hồn nhiên cười với mọi người khi giao tiếp nên ai cũng mến. Nguyện kể, xong cấp 2 th́ Nguyện xin thôi học. Bác Thuận cho Nguyện tiếp tục cấp 3 nhưng khi đó phải lên trường Huyện. Trên huyện  th́ có nhà anh Thành con bác, nhưng chị Thành thấy bất tiện nên từ chối. Nguyện chép miệng :

-        Em cũng chẳng ham học chữ làm ǵ, em chỉ mong học lấy một cái nghề ḿnh thích!

-        ???

-        Em ước ao học nghề chuyên về thời trang…Mỗi lần thấy có báo chí về y phục phụ nữ Hàn quốc là em vồ ngay, mang về xem, nhưng nhà đây làm ǵ có máy may, có vải vóc… Thế là thèm rỏ răi ra nhưng mà chịu! Chị Thành có một cửa hàng may mặc trên phố huyện, em xin lên làm không công, nhưng cũng chẳng được. Lên th́ phải trọ nhà anh chị, nhưng chị bảo anh Thành ‘sát gái’ lắm, thế nào rồi cũng sinh chuyện!

Không thực sự biết sát gái là thế nào nhưng tôi đoán cũng ra sự t́nh. Tôi hỏi :

-        Cả tỉnh Nam Định chắc phải có trường dạy nghề chuyên về may mặc chứ?

-        Dạ có, em hỏi rồi, học phí đắt đỏ lắm. Mà thôi, cũng là cái số cả! Phúc đức ông bà cho chỉ có thế!

Dứt lời, Nguyện đứng dậy dọn bát đĩa mang xuống bếp.

A, cái số? Ngày trôi dạt đầu sóng ngọn gió hai tuần trước khi dạt vào Pulau Bidong, tôi cũng cầu mong cái số tôi không phải là mồi cho cá biển. Khi đó, tôi cầu Chúa, khấn Phật, kêu gào ơn phước mọi đấng thần linh cứu độ, bất kể tôn giáo nào. Tôi đă thóa mạ những con tàu xua tay quay lái trước những con sóng cao  hơn mười mét quăng quật con thuyền chúng tôi lên cao xuống thấp như làm xiếc. Nhiều đứa trẻ chỉ mới lên mười đă cầm lựu đạn sẵn sàng rút kíp quăng vào tàu bọn cướp biển vây quanh chúng tôi.  Và tôi, tôi đă qú xuống bật miệng khóc ̣a khi chiếc tàu buôn cắm cờ Na Uy ṿng lại quăng dây kéo thuyền chúng tôi lách sóng trực chỉ đất liền, tai nghe dăm người đồng hành reo, sống rồi, số thế là sống rồi! A, số tốt hóa ra là được sống với và sống cùng những con người đối xử với nhau như những con người.

C̣n phúc đức ông bà để lại? Từ thời nhà Mạc lui về Cao Bằng, cuộc nội chiến Lê-Mạc giữa thế kỷ 16 nổ ra. Tiếp theo, là Trịnh –Nguyễn phân tranh kéo dài cho đến thời Tây Sơn khởi nghĩa. Đầu thế kỷ 19, Gia Long thắng Tây Sơn, nhà Nguyễn thống nhất đất nước nhưng chỉ 70 năm sau th́ bị thực dân Pháp xâm lăng. Đất nước bị thống trị bởi ngoại bang cho đến 1945. Khi chiến tranh thế giới 2 chấm dứt, Việt Minh - tiền thân của Đảng Lao Động nay là ĐCSVN - cướp chính quyền trên danh nghĩa giành tự do độc lập dân tộc, và mâu thuẫn tranh chấp với những đảng phái khác như Quốc Dân Đảng, Đại Việt, Duy Dân, vv…Phần lớn thành viên những đảng phái này không chấp nhận chế độ Cộng Sản, di cư vào miền Nam sau hiệp định Geneve, chia cắt đất nước thành 2 vùng Nam-Bắc, mỗi vùng có lư tưởng và chế độ chính trị riêng. Miền Bắc ‘giải phóng’ miền Nam như chúng ta biết năm 1975, thống nhất ǵ chứ ḷng người th́ vẫn phân tán, kỳ thị, có một bên là ‘bên thắng cuộc’ và, dĩ nhiên bên kia là bên thua cuộc. Tóm lại, phúc đức ông bà để cho con cháu trong 4,5 trăm năm là chiến tranh, đặc biệt với cuộc nội chiến giữa những người cùng huyết thống. Vậy phúc đức ông bà là ǵ khi sau hơn 40 năm rồi mà dân tộc này hiện vẫn c̣n phân hóa Nam-Bắc, Quốc-Cộng,  Thắng-Bại … và lời kêu ḥa hợp ḥa giải mang âm vọng một lời nguyền truyền kiếp.

Trời tối dần nhưng trăng ló ra đă tỏa thứ ánh sáng trinh bạch nguyên sơ. Nguyện thắp đèn rồi đổ nước vào b́nh trà. Bên ngoài, côn trùng bắt đầu rỉ rả. Th́nh ĺnh, có tiếng ghi-ta vọng đến. Tôi ngước nh́n ḍ hỏi. Nguyện cười thẹn thùng:

-        Tập Tễnh đàn đấy ạ! Tháng tháng cứ trăng tṛn là nó lại hát một bài mới học…

Tôi nh́n ra ngoài. Tập Tễnh ngồi trên bờ giếng, tay ôm cây đàn tự chế, một chân gác cao, đầu cúi xuống lắc lư nhịp nhịp. Giọng không dấu được chút kiêu hănh, Nguyện tiếp :

-        Nó bảo với cả làng là nó chỉ hát cho em, như trong truyền h́nh bên Tây chiếu cảnh con trai ôm đàn hát tặng con gái đấy!

Tôi đoán là phim Romeo và Juliette, bấm bụng nhịn cười rồi rón rén ra ngoài t́m chỗ khuất dưới một lùm cây không để cho Tập Tễnh thấy. Nó cất tiếng, khàn khàn, hát :

            Ru em…

Ru em thèm khát xa hoa/ru em đầy những đam mê/ru em t́nh nghĩa vu vơ/ru em ru em ch́m dưới phong ba

…

Ru từng ngọt bùi đă qua/ru người lận đận héo khô/yêu em yêu thêm t́nh phụ/yêu em ḷng chợt từ bi bất ngờ…

(Ca từ Trịnh Công Sơn)

Đàn lạc giây, hát lạc giọng, nhưng không biết từ lúc nào nước mắt tôi ứa ra. Rồi không ḱm được, tôi bật khóc, nức nở. Vâng, phải yêu thực sự. Và như thế, mới cảm được ḷng từ bi, thương thân rồi thương muôn loài, từ con run con dế cho đến nhành cây ngọn cỏ.

Ḷng từ bi, rất bất ngờ, khai ngộ.

Tập Tễnh tiếp tục hát. Tôi uống từng ca từ, nuốt những thanh âm vào bụng, nghe tiếng ru em thấm vào máu thịt ḿnh. Trời nay có mây bay ngang khiến trăng nh́n như dát bạc. Tiếng cú rúc từ xa vẳng lại nhịp vào tiếng đàn nhặt khoan cứ nhỏ dần rồi im bặt. Chàng Romeo cạn lời, chẳng hiểu nàng Juliette có chịu hiểu cho không. Bóng chàng tập tễnh ôm đàn lẫn vào bóng đêm nh́n bùi ngùi đến lạ.

Không có tiếng đàn tiếng hát, run dế tấu lên một bản giao hưởng khác. Tự nhiên, tôi thèm tiếp cận với một thế giới không có chuyện mất nước khiến đất nứt đồng khô. Không có  í a đồng bóng cô về cô hát cô chơi ở lễ hội Phủ Giầy. Như một chiếc bóng, tôi lẩn về phía nghĩa địa, nơi có mộ tổ  tôi  vừa mới thăm hôm qua. Đom đóm hàng đàn chập chờn bay lượn dưới ánh trăng xanh nhợt. Xa tít xa, những quả cầu mầu sữa to như những cái rổ nhấp nhô lên xuống. Thế giới này bỗng là một thế giới khác, không có vẻ dọa nạt ǵ hơn thế giới người sống. Mùi hoàng lan không biết từ đâu thoảng lại, thơm như hương hoa ngày giỗ tết.

Dựa lưng vào mộ cụ Phủ, tôi thèm có khả năng chuyện tṛ ǵ đó với những người đă khuất bóng. C̣n với người đang sống, nhức đầu lắm,  và im lặng thường là vàng, nhất là khi ta thấm mệt. Th́nh ĺnh, tiếng nhẹ như tơ vẳng lên. Cụ Phủ bảo, thương cho bay, loay hoay măi mà không biết quay về con đường thịnh trị thời vua Nghiêu vua Thuấn.  Tôi chắp tay lậy, và thốt, tương lai không nằm phía đàng sau quá khứ. Và với may rủi có hoặc không có những minh quân lănh đạo. Tương lai đến từ thể chế của toàn xă hội.

Về Từ Đường, Nguyện đă khêu sẵn một ngọn đèn dầu và buông màn cho tôi. Sương đêm buông lờ lững nhuộm mặt đất một màu trắng đục. Mắt tôi sụp xuống sau khi nghe, nh́n bao nhiêu chuyện chỉ trong một ngày thứ nh́ trên quê cha đất tổ. Tôi gần như kiệt lực, thiếp ngủ mê mệt, cả tiếng gà trong thôn thi nhau gáy sáng cũng không đánh thức tôi dậy.