Ký (vô tích) sự
Ký về những người thật chuyện thật buộc người viết phải hoán đổi thời gian, không gian, hình dạng, tung tích...nhưng cố giữ cho thật là thật nội dung những chuyện nhặt được trên những bước đường trong đoạn kết một thời thổ tả.
Bạn cười, về kỳ này thế nào?
Đáp: cực thoải mái. Trước ánh mắt bạn có thoáng ngỡ ngàng, tôi đành giải thích: tôi thoải mái vì tôi bất lực.
Bạn ái ngại: có đi khám bệnh để tìm nguyên nhân sinh tâm lý không? Tôi đáp: không, không cần...Chợi hiểu là bạn hiểu lầm, tôi tiếp, giọng chắc nịch: cái đấy chưa đến nỗi không gượng dậy được.
Bạn vỗ vai, giọng lên một tông, thế thì tốt....Rồi lại ân cần xuống một tông...vậy bất lực là làm sao? Tôi ngắn gọn: chỉ vì tôi nay vô tích sự.
Bạn nhìn, trừng trừng, mắt ánh câu chưa hỏi. Tôi chậm rãi: vô tích sự như khi còn thơ đi nhặt lá bàng quên phải về nhà thổi cơm cho mẹ, lúc về già thì nhặt chuyện tìm lá diêu bông, thứ lá nay ai cũng biết dẫu lá không có thật.
Lá diêu bông? bạn ngạc nhiên,
Tôi nghẹn giọng:
Vâng, lá Hoàng Cầm. Lúc này xế bóng còn nghe: đứa nào tìm được lá diêu bông, từ nay tao gọi là chồng. Ba ngày sau...
Nhặt chuyện Thủ Đô
Những vòng bờ hồ
Xe ca Hàng không Việt Nam bon bon trên xa lộ dẫn vào Hà Nội, hai bên đường lố nhố những tấm biển quảng cáo. Xa xa, thấp thoáng hàng loạt buyn-đinh ngất ngưởng chọc trời. Sông Hồng mùa này cạn nước, Từ cầu nhìn xuống, sông phơi lòng mầu dụ, nhoài ra ôm bờ lỏng chỏng bùn đất quánh khô. Quá trưa, xe về đến trụ sở phố Quang Trung. Vẫy taxi, tôi về Khách Sạn Bảo Khánh, nơi tôi từng ở cách đây 6 năm. Tôi nhận phòng rồi ra đường, chống lại cơn buồn ngủ lệch 12 múi giờ. Rẽ trái, dăm bước là ngõ Bảo Khánh. Đầu ngõ, vẫn cái quán ăn xập xệ nhưng chật ních thực khách. Trước mặt, vẫn cửa hàng bán băng đĩa. Bên cạnh, một Khách Sạn mới. Đi vài bước, quán Nhân ngày trước hình như mới sang sửa mặt tiền. Hà Nội của tôi dẫu đỏm đáng hơn nhưng vẫn còn những mốc cũ. Yên lòng, tôi quay về phòng. Và lăn quay ra ngủ, dẫu biết đêm với tôi là ngày ở đây.
Ngày của tôi bắt đầu khi mọi người ở Thủ Đô này đã yên giấc. Thời gian lộn ngược. Lên sân thượng KS, tôi nhìn xuống hồ Hoàn Kiếm. Tháp gươm ẩn hiện trong màn sương hư thật, tạo ra mê lực của những đường vẽ chưa định hình. Mê lực hút. Rồi đẩy, kéo, rồi giằng co, khó cưỡng được. Tôi ra đường khi phố còn ẩn trong bóng đêm. Lại nhớ Lê Đạt, nhà thơ trên phố Lãn Ông. Nhà thơ đã khuất bóng. Tôi chẳng men Hàng Đào đến tìm, như trong những buổi sáng tinh mơ khi ông còn tại thế, cùng ông đi vòng bờ hồ. Người Hà Nội đi bộ quanh hồ tập thể dục, không hiểu thế nào mà đa số đi ngược chiều kim đồng hồ. Đàn bà cũng như đàn ông, họ bước đều đặn, tiếng chân dẫm lá thu xạc xào trên mặt đất thuở dọc bờ hồ những năm trước còn chưa lót gạch. Tôi thì đi theo chiều kim đồng hồ. Lê Đạt hỏi: sao lại đi ngược chiều mọi người thế? Đáp cho có, tôi bảo, thấy mặt người hơn thấy lưng, có phải diễu binh đâu mà hàng hàng lớp lớp cắm đầu xung phong. Anh cười, vui miệng, đi ngược chiều kim đồng hồ thì thời gian mới về phía chúng ta. Tôi thốt , tôi rất sợ quay về thời đồ đá. Chúng tôi bước, trong bóng tối thi thoảng ánh lên mầu vàng vọt từ dăm cột điện ẩn trong những lùm cây trên những con phố quanh hồ. Tôi nhìn những người bước về phía tôi. Tôi hoảng sợ. Mắt họ tối sầm, đen kịt, cứ như là không có mắt. Đầu họ , theo nhịp bước, lên xuống, máy móc.
Nhưng đó là chuyện ngày xưa, thời bao cấp. Nay, với nền kinh tế thị trường có định hướng, đường ven hồ đã lát gạch, lót đá, đèn điện cao thế cách quãng tỏa sáng. Gần góc Lê Thái Tổ - Tràng Thi, nơi phòng vệ sinh công cộng xưa khiến ai nấy phải bịt mũi khi đi qua nay đã thành những toa-lét bằng plát tích mầu xanh và trắng, chưa hẳn thơm tho nhưng không còn thối um, trên tường kẻ chữ Xanh- Sạch- Đẹp rất hoành tráng. Người đi bộ lục tục đi. Vẫn một chiều, chiều ngược kim đồng hồ. Nhưng không còn như trước, bây giờ ai nấy mang giày Adidas, Nike...làm tại Trung Quốc, mặc áo thun quần xoóc (chắc cũng Trung Quốc?). Tưởng nhớ Lê Đạt, tôi đi, vẫn chiều kim đồng hồ, lòng thầm nhủ cố làm sao bắt kịp bước chân thời đại. Và tôi lại nhìn mặt những người đang chập chùng bước tới. Tôi tin nay tôi nhìn thấy mắt họ, và hẳn sẽ chẳng còn cái cảm giác kinh hoàng ngày xưa.
Nhưng tôi nhầm. Tôi sợ gấp năm lần. Mắt họ mở, nhưng không ai nhìn ai. Họ lạnh tanh, mặt khi cúi khi ngửng, u uẩn, vô cảm. Hình như có một cái gì đó nén họ xuống, tách họ ra khỏi đám người đồng hành. Hình như có cái gì đó khiến ai nấy co rút lại để thành một loài động vật cô đơn. Hình như họ nay là một tập hợp những cá thể rời rã, đang đánh mất ngay cả bản năng cộng đồng của con ong cái kiến... Phản ứng thô thiển của tôi là mỉm cưới chào họ bằng cách khẽ gật đầu. Nhưng chẳng ai nhìn tôi. Chẳng ai chào lại. Cứ thế, tôi đi một vòng hồ, rồi hai. Đến vòng thứ ba, có một người khẽ gật đầu chào tôi. Ông ta cao lêu nghêu, và tóc vàng, chẳng hiểu người xứ nào. Đến vòng thứ tư, hai người đàn bà ục ịch cười với tôi. Họ nói bonjour, chắc đều là người Pháp.
Thể dục múa đôi, liên kết trong để hội nhập ngoài
Buồn ứa nước mắt, tôi cầm lòng, cố tìm ra lý lẽ biện minh cho những cái nhìn vô cảm của những con người đất ngàn năm văn vật này. Đi thêm một vòng hồ, tôi lờ mờ linh cảm rằng sáng còn quá sớm, người người chưa hẳn đã tỉnh ngủ, đầu óc còn mê mê mụ mụ. Thêm một vòng, sáng rõ rồi. Bên nhà bưu điện trên phố Đinh Tiên Hoàng, tiếng loa đọc tin hàng ngày bắt đầu cất tiếng. Lại Ủy Ban Nhân Dân thông báo này nọ, Quốc hội họp bàn luật này nọ...Xe honda rú rít lồng quanh hồ lúc một ầm ĩ. Và cạnh đền Ngọc Sơn, văng vẳng tiếng nhạc. Sáp gần, tôi nghe thấy tiếng accordeon chơi bài cumparsita theo điệu tango. A, phép lạ đây rồi. Một đám độ gần hai chục người dựng xe cạnh những gốc cây đang ôm nhau nhẩy đầm. Tôi rút máy ảnh ra, rón rén bước lại. Đàn ông có, nhưng đa phần là đàn bà. Một vị râu cánh kiến, crà-vạt vét-tông, nghiêng người mời một nữ lưu tuổi khoảng nửa thế kỷ xuân xanh. Họ dập dìu, điệu nghệ, phong cách lịch sự. Cạnh họ là hai bà, tay trong tay, uyển chuyễn bước theo tiếng xập xình. Tôi giơ máy ành lên. Một bà cười cười, bảo cứ 6 giờ sáng là chúng em ra đây thể dục múa đôi với nhau cho khoẻ, chụp làm gì... Rồi họ tiếp tục chuyện trò về giá vàng, giá đô, và nên đổi tiền đồng ra sao trong cái thời buổi kinh tế lạm phát đến chóng mặt. ‘’ Em thì cứ vàng, đô cũng là giấy thôi. Cứ vàng là chắc, chị ạ.’’ Bà kia bàn ‘’Nhưng giá vàng xuống cả tháng nay rồi...Còn đô, hôm qua là 20 ngàn hai trăm mười nếu đổi tiền chẵn, nghe nói sẽ còn lên nếu như đồng Ơ-rô xuống!’’. Một ông đang nhẩy bên cạnh chõ sang ‘’ Bây giờ bọn Ý cũng bắt đầu khủng hoảng nợ công rồi, Ơ-rô nhất định là mất giá. Nhưng tôi có tiền, tôi đổ vào đất. Bất động sản là thắng, lâu dài người đông đất chật!’’ Bà đề nghị mua vàng ban nẫy cao giọng ‘’ Giá nhà đứng rồi ông ạ. Bây giờ có dở hơi mà mua bất động sản. Tôi nghe có cái nhà bán mà có đến 3 cái sổ đỏ, kiện nhau 3 năm vẫn chưa giải quyết, cứ tiền phong bì cho các sở này sở kia thì rồi vỡ nợ cả đám....’’. Nhạc chuyển qua điệu chachacha. Ông râu cánh kiến đếm nhịp một hai, ba bốn năm. Ông nói ‘’ ai chưa biết thì vào góc kia, tôi chỉ cho mấy bước, nhẩy còn dễ hơn tango. Nào....’’
Tôi phải nói tôi hân hoan. Sau hân hoan, đến hồ hởi. Vì xã hội ta còn riềng móng đấy chứ. Ít nhất, sự đồng thuận trong khâu thể dục múa đôi, dẫu qua tango hay chachacha, thì vẫn thể hiện một liên kết cộng đồng không phủ nhận được. Sự liên kết này là điều kiện cần (dẫu chưa đủ) cho xã hội chúng ta hội nhập vào một thế giới phẳng trong quá trình đúp-v-tê-u nhằm toàn cầu hóa trái đất vô tư này.
Tôi chào rồi lẳng lặng men bờ hồ đi về đền Ngọc Sơn, lẩm nhẩm, dân tộc Việt Nam là một, dẫu nhẩy điệu gì thì cũng vậy.
Làm Luật theo lề
Và chẳng đâu xa, tôi nghe lén một cuộc thảo luận tay đôi rất sôi nổi về vấn đề lập pháp. Nói ngay, tôi không đề cập chuyện tam quyền phân lập mà những thế lực thù địch rêu rao kiểu diễn biến hòa bình gây dị ứng. Tôi sẽ cống hiên cụ thể điều tai nghe mắt thấy. Vâng, tôi thấy hai cụ tập khí công giữa hai cái cây cành lá xum xuê. Để khỏi chạm vào cành, một cụ giơ tay ngang thì cụ kia buộc phải giơ tay thẳng lên trời. Cụ giơ thẳng nói ‘’ Cụ nghe phong phanh chuyện Quốc Hội bàn sẽ ra Luật Nhà Văn chứ?’’ Cụ giơ ngang đáp ‘’ Dĩ nhiên, chuyện quan trọng thế ai mà chẳng nghe...Tôi cho là nước ta ngày càng cần luật, cụ ạ. Luật có, là đảm bảo tính bền vững, chứ Nghị Quyết thì tính thời cơ nhiều’’. Cụ giơ thẳng chép miệng ‘’ Vâng, cứ thời cơ mà thay đổi xoành xoạch như bao nhiêu năm qua thì làm sao ổn định! ‘’. Cụ giơ ngang ngắt ‘’ Ổn định? Mời đây có cuốn sách Trung Ương cho phép in nhưng TP Hồ Chí Minh lại ra lệnh thu hồi’’ . ‘’ Cuốn sách gì mà tựa như là nhìn từ lưng chừng xuống đám đông ấy, có phải không cụ?’’. Cụ kia thì thào ‘’ Đúng đấy, sở Thông Tin & Truyền Thông ở địa phương cho là chuyện dâm ô...’’. Cụ giơ thẳng: ’’ Bây giờ Trung Ương một đàng, địa phương một nẻo, chẳng còn thể thống gì. Thời giặc cào cào đây, cụ ạ’’. Cụ giơ ngang chậm rãi ‘’ Còn lực lượng thứ ba ...Những nhóm lợi ích đấy, kinh tế thị trường mà. Cấm là tha hồ bán sách, dạng quảng cáo miễn phí. Vì thế tôi cho là Luật Nhà Văn cần. Dân Biểu mình ở Quốc Hội nay có trình độ ra phết!’’. Cụ giơ thẳng buông tay xuống, xoay người, giọng cao lên ‘’ Nhưng nó là cái Luật gì...Chẳng nhẽ lại như báo chí, phân biệt lề phải lề trái, rồi cứ nhè đầu ông Tổng Biên tập báo mà ghè? Văn thì ghè người chịu trách nhiệm xuất bản, thế là xong thôi ư...’’. ‘’Nhưng thế nào là lề trái trong Văn?’’. cụ giơ ngang hỏi. ‘’ Là lề phản biện lề phải, đơn giản như thế!’’, cụ giơ thẳng gằn giọng ‘’ Tôi thì cho rằng cứ lề trái là cấm viết, in là bắt, bắt là giam... Còn cứ lý với lẽ, chỉ gây rối lòng dân...’’. Cụ giơ thẳng hùng hồn tiếp ‘’ Hoặc là ta cấm đọc. Cái lệ cấm này ta dùng quen rồi, một giải pháp gọn, nhanh, và quyết liệt. Không người đọc, bọn lề trái viết thì để làm gì! ‘’ Cụ giơ ngang chưa kịp bỏ tay xuống thì cụ giơ thẳng đã giơ ngang, tay đụng tay, mắt nhìn mắt, hai cái miệng móm mém cùng kêu ‘’ Ơ hay, nhịp nhàng phối hợp nào...’’. Hai cụ cùng giơ tay thẳng lên trời, nhưng rồi cùng giơ tay ngang. Lại tay đụng tay, cụ mảnh khảnh hơn ngã chúi ngồi sệp xuống ven hồ, một chân đong đưa trên mặt nước xanh rêu. Cụ thở hổn hển, nói một mình, ‘’... già mất rồi, chỉ còn giữ được tí truyền thống...Thôi, chẳng bàn chuyện nước chuyện non nữa!’’
Biểu tình?
Định đến xốc cụ vừa ngã lên thì tôi nghe tiếng chân chạy thình thịch trên đường quanh hồ. Hôm nay chủ nhật. Tôi liên tưởng đến những cuộc biểu tình ‘’tự phát’’ phản đối đường lưỡi bò trên biển Đông, đến những chiếc xe đưa đón những công dân mang thân ra lo thay cho Đảng và Nhà Nước, và nhất là đến Đại Úy Minh, người xữ dụng giầy rất điệu nghệ qua những cú đạp mặt thần kinh quỉ khốc. Nhưng không. Mọi sự đều tương đối thôi. Nhìn, dăm nhân viên quần áo mầu vàng sỉn, đầu mũ bào hành xanh sám đang đuổi bắt một người cắm đầu chạy về phía đền Ngọc Sơn. Tiếng còi huýt lên. Đầu bên kia đền, những bóng áo vàng xuất hiện tạo thế gọng kìm. Hết hơi, và hết chỗ thoát thân, người chạy đành ngồi bệt xuống, tay ôm lấy đầu. Đó là một thằng bé chừng 13, 15 tuổi. Kẻ rượt bắt ào đến. Đó là đội canh hồ, bắt những kẻ câu cá trộm. Thằng bé chỉ có một cuộn giây câu, và một cái cành cây dài chừng 1 mét làm cần. Một vị, có lẽ là người chỉ huy đội dân phố, chìa tang vật vào mặt nó, quát ‘’ Đ. mẹ mày, còn chối nữa không. Lần này ông bỏ tù mày!’’. Một vị khác giơ một túi plát tích trong suốt, lỏng bỏng nước, trong có dăm con cá, con to cũng chỉ bằng 2,3 đốt ngón tay. Ông quát ‘’ mày đánh cắp tài sản của XHCN nhé....’’. Một bà qua đường thốt, ‘’ ...cá bé thế, ăn uống gì được’’. Một ông qua đường ‘’ không ăn thì xuống bến Chương Dương bán cho bọn câu cá sông làm mồi’’. Chợt có tiếng ồ lên: ‘’ Cụ Rùa, cụ nổi lên đây này. Chắc cụ đói!’’. Một tiếng khác tru tréo ‘’ Nhìn xem chân cụ còn ghẻ không? Hay là bệnh viện 108 nó cắt béng chân cụ rồi!’’. Chen nhau như đi trẩy hội Ngàn năm Thăng Long, người người ào ra ven hồ. Chụp thời cơ, thằng bé bị bắt chui qua rừng chân người cắm đầu chạy về phía phố Hàng Đậu. Ông chỉ huy dân phố hò : ‘’ Anh em, không cho nó thoát, bắt lấy nó!’’. Xe ô tô, xe honda... vẫn ào ào vù vù hàng hàng lớp lớp lướt trên đường quanh hồ. Người người nghe tiếng phanh rít lên như nghiến răng. Bấy giờ, người người lại quay ngoắt 180 độ, thôi xem cái chân ghẻ của cụ Rùa, tràn lên hè, mắt ngóng về phía thằng bé vừa băng qua đường.
Lát sau, tiếng hụ xe cứu thương vẳng lại, cấp bách, đe dọa. Nhưng đây chỉ là một tai nạn giao thông, một trong hàng trăm tai nạn của một ngày thường trong Thành Phố hiện quá tải người, quá tải xe, quá tải bụi và tiếng động. Tuy Chủ Nhật đấy, nhưng không có biểu tình. Trừ cái tai nạn này, Thành Phố vẫn yên ả. Cụ Rùa lại lặn xuống, để lại khuấy nước chẳng đủ sức vẽ một vòng tròn.
Vô tích sự, một cách hành xử
Bỏ lại đàng sau tiếng người nhốn nháo, tôi lững thững vào đền Ngọc Sơn. Có lẽ ‘’ tối ưu’’ là thắp một thẻ hương và cầu Thánh Thần phù hộ cho đám người trần, kể cả thằng bé vừa băng qua đường, nhắm mắt chạy vì tội đánh cắp tài sản của nhân dân. Chạy như thằng bé kia là ...từ chết đến bị thương. Người Hà Nội dạy, trước những đàn xe máy , ô tô như lũ cung quăng ào tới trên một vũng nước đục, kẻ bộ hành phải lững thững đi với tốc độ không đổi. Tốc độ này đủ chậm để xe tránh người, chứ người chớ mà tránh xe, dễ rách việc. Tây balô hiểu. Các ông bà đầm du lịch cũng hiểu. Nay, có kẻ dám thuê xe máy chạy vòng vòng, ai bảo Hà Nội ta không có cung cách giao thông hiện đại nào.
Tôi mua một thẻ hương, leo lên cái động
ngay ngoài đền cắm và khấn vái. Lạy chư thánh, làm sao phù hộ cho thằng bé tai
qua nạn khỏi, cá hồ có cái ăn chóng lớn, và chân cụ Rùa lành lặn để còn bơi đến mạn thuyền dâng kiếm
cho người giữ gìn đất tổ quê cha. Leo xuống, mắt rưng rưng, tôi nhìn về phía cầu
Thê Húc. Lá vàng, trời trong, lòng tôi vẩn vơ một nỗi không tên gọi, chẳng rõ là vui, chẳng rõ là buồn, nhưng lênh đênh
nhẹ như tơ đầu gió một mùa Thu xa xôi thuở nào. Cửa đền còn khóa trái. Tôi lấy
máy ảnh, chụp lấy dáng cong cong thành cầu. Hai cụ già nắm tay nhau đang đi liền
ngừng bước. Tôi bấm máy, vui vẻ: ‘’ Hai cụ cứ đi tới tự nhiên, cháu bấm thêm
cái nữa nhé...’’. Một cụ đáp: ‘’ Già rồi, xấu xí, chụp hỏng máy đấy’’. Tôi cười
‘’ Hai cụ cứ nắm tay nhau như ban nãy, nhìn tình cảm lắm’’. Cụ kia hỏi : ‘’ Ông
nhìn tóc dài dài, chắc là người làm văn hóa phỏng? ‘’ . ‘’ Dạ cháu vô tích sự,
tìm hình ảnh xem có thể nhặt chuyện viết một cái Ký vô tích sự chứ có văn hóa văn hiếc ghê gớm gì đâu!’’. Cụ
đeo kính hóm hỉnh: ‘’ Ông bỏ quá, nhưng thế nào là vô tích sự nhỉ?’’ Đang chưa
biết trả lời thế nào thì cụ kia đỡ ngay: ‘’ Tiếng mình nôm na là vô công dồi
nghề đấy mà ’’. Mừng
húm, tôi vồ ngay :’’ Vâng thưa hai cụ, cháu đúng là vô công dồi nghề thôi...’’. Cụ đeo kính chậm rãi: ‘’ Ấy, vô công dồi nghề
chỉ công chỉ việc, nhưng vô tích sự thì rộng
hơn thế...Nó còn chỉ cách hành xử thế nào
trong đời nữa cơ...’’ Chưa biết đối đáp làm sao thì cụ nhìn tôi, giọng khoan hòa,:
’’ Tôi cho rằng sống vô tích sự là sống không hại ai, và mình làm gì thì cũng nhắm để
người khác thoải mái, vui lòng, ông ạ...Sống được như thế, tuyệt vời đấy...’’ Cụ
kia cười khà khà, tung hứng ‘’ mà lắm
khi cũng phải giả một tí, chứ chẳng mãi thật được...’’. Tôi chen lời ‘’ Thưa
hai cụ, cháu nghe nói xã hội ta thật giả
lẫn lộn, nói kiểu miền
Thiện và Ác
A ha, lại chuyện này. Lẽ ra, những kẻ vô tích sự không nên luận bàn kiểu Tử viết, nhân chi sơ...vân vân. Nhưng đặng chẳng đừng, vì cái vị ngôi bàn bên trong quán Càphê Nhân nói như quát :’’ trong đời làm gì có Thiện có Ác...’’. Nhìn sang, vị đó đang giảng giải cho một đám fan, đầu xanh lẫn đầu bạc, đang ngửng mặt chiêm ngưỡng diễn giả đang co chân theo thế ngổi xổm trên ghế, tay vung lên nhịp mức độ thuyết phục của Lời. Cô bé bưng bê chân khá dài cười mỉm. Tôi ghé tai, hỏi nhỏ. Cô đáp, khách quen đấy, nhà văn nổi tiếng của ta... May thế ư, tôi lại có cái duyên nghe được những lời vàng ngọc. Nhà văn chìa bàn tay ra, tiếp ‘’ Tôi bảo thật, cái gọi là Thiện chỉ là mặt kia của cái Ác, chỉ nguẩy tay như thế này thì cái này thành cái nọ, như đùa... Nhưng muốn đùa thế, phải có sức. Sức là quyền lực, và muốn có quyền lực thì còn cần nổi, nhất là nỗi tiếng. Có tiếng, ắt có tiền, thế là chung quanh chúng bu vào đợi phát chẩn các loại...Có tiếng, ông là nhà văn ông có quyền phong tay này viết hay, tay kia làm thơ lục bát giỏi. Như ngày xưa vua chúa ban vương tước cho chư hầu...rồi chư hầu xúm vào xưng tụng vua, thế là tiếng tạo thêm tiếng, cũng như tiền làm ra tiền, nước chẩy chỗ trũng là qui luật. Phải làm đúng qui luật, các ông ạ!’’. Một người đặt ly cà phê đá xuống, xuýt xoa, đúng thế... rồi buột mồm ‘’ C’est bien dit, très bien’’. Chắc ông ta là Việt Kiều pháp, dáng bệ vệ, mắt lim dim, tay gõ cho tàn thuốc lá rơi xuống đất. Ông ta năm tay ông nhà văn, chậm rãi ‘’ Phê-đê-rích Niết đã nói thế trong Par-delà le Bien et le Mal rồi. Nhưng tìm ra qui luật như anh thì chưa! ‘’. Ông nhà văn hồ hởi ‘’ Đông phương chúng ta sâu hơn, cái ta tìm là bản chất chứ không chỉ nhắm vào hiện tượng ‘’. ‘’ Hay là, ông nhà văn vỗ vỗ vai ông Việt Kiều... hay là anh dịch cái quyển đó đi, tôi giới thiệu nhà xuất bản. Anh dịch cái tít thế nào ? ‘’ Ông Việt Kiều trầm ngâm ‘’ xin tạm dịch là Ở bên Thiện và Ác’’. Ông nhà văn tru miệng ‘’ Ở trên, thế mới đúng ý mình! Cái thằng Niết nào đó nó có tên trong danh sách được đề nghị giải Nobel không anh. Tôi thì có tên đấy, suýt được...’’ rồi cười ha hả một cách...khiêm tốn.
Tham. Tôi cũng tham nhưng không tham nổi tiếng. Tôi chỉ tham ăn, và còn đòi ăn ngon nữa cơ. Tham ăn ngon, cũng có lúc phát sân, phát si. Nhưng sân si kiểu bị ăn dở thì giải quyết nhanh gọn bằng cách ăn món khác, chọn nhà hàng khác, cùng lắm thì ăn chay cũng được. Tham nổi tiếng, gay hơn. Thiếu người tán tụng đâm cô đơn, và trong cái nỗi cô đơn ấy dễ mắc những cơn vô minh. Thậm chí, có khi nghiệp nặng đến độ đẩy vô minh đến mép bờ vô lại. Sợ, sợ thật...
Nghĩ đến đây tôi chợt thấy đói. Ly cà phê đen làm quặn ruột, và độ sôi trong dạ dày ồng ộc nhịp bài Bác đang cùng chúng cháu hành quân. Rời quán Nhân, tôi đi ra hàng phở Lý Quốc Sư. Nay hàng phở chỉn chu hơn, và tôi hùng dũng gọi một tô chín nạm. Ăn, húp, và chao ôi, bát phở xưa đâu rồi? Bây giờ, nước thếch thác, bánh bùng bục và thịt hình như là giấy bồi có ướp nước mắm. Dằn độ sân xuống, tôi ăn hai thìa, gắp một gắp bánh, không nuốt nổi đành phải nhổ ra rồi đứng dậy trả tiền. Lại thêm một ngạc nhiên, mỗi tô 50 ngàn. Cách đây 6 năm, chỉ 15, 20 ngàn, mà là phở ngon. Nay, giá tăng nhưng không ăn được! Gần đây, còn phở Thìn trên Đinh Tiên Hoàng. Men Hàng Gai, tôi vòng nhà hàng Hàm Cá Mập rồi băng cái ngã ba (tư?) Hàng Đậu. Chao ôi, xe đủ loại lúc nhúc như một đàn lăng quăng chúi đầu trong một khe nước đục vừa thúc còi vừa nhả khói. Cắn răng (nhưng không dám nhắm mắt), tôi băng khe nước, với một tốc độ không nhanh không chậm, đủ để những con lăng quăng có thời gian tránh tôi. Và, đây phở Thìn. Đầu cái ngõ, vẫn bà bán nước chè, như xưa. Vẫn bàn bọc nhôm, vẫn những chiếc ghế dài, vẫn lọ đựng đũa, đựng thìa. Vẫn nồi nước dùng to 2 người ôm, khói bốc mờ mờ, và bà bán hàng vẫn dùng con dao to bản đập thịt sống cho thịt bẹt ra thành mảng. Ông chủ, chắc là con hay cháu chủ cũ, ra vào,chửi tục, tôi chẳng nhớ chủ cũ có chửi như thế không. Dưói đất, những mảnh giấy chùi miệng to bằng 2 bàn tay vương vãi khắp nơi như nhộng sắp hóa bướm. Cạnh tôi, một phụ nữ lấy nón quạt quạt, hò ‘’ một đặc biệt đi!’’. Tôi bắt chước, hò theo, tạo dáng khách sành ăn, tay với một mảnh giấy sạch lau thìa lau đũa. Hai đặc biệt nào. Cô bé phụ bếp đập một quả trứng cho vào bát, rưới một thìa mỡ gầu trước khi bỏ hành tây, hành ta, rau mùi cắt sẵn. Nước dùng trong bát bốc khói bám vào mặt mũi. Tôi thò tay rút khăn lau mồ hôi rịn ra từ râu từ tóc, nghe bà bếp quát ‘’ bật quạt máy lên cho khách ‘’. Nào, ta ăn. Và...dẫu có khá hơn phở Lý Quốc Sư, nhưng tôi không ăn nổi hết cả bát. Thiện và Ác, về mặt hiện tượng, khác với Ngon và Không Ngon thẩm thấu qua vị giác. Cái nguẩy tay cũa nhà văn không thể làm cho nước dùng đậm đà hơn, thịt mềm hơn, bánh phở dai hơn được. Nhưng nhà văn yêu quí và sang trọng ơi, được cái là bát phở đặc biệt thế mà chỉ 35 ngàn, rẻ hơn phở Lý Quốc Sư một thời nổi tiếng! A, mong manh làm sao cái thứ tiếng tăm hàng phở.
Tôi bước ra ngoài, thân nhẹ nhàng vì bụng vẫn cứ... lưng lưng. Hà Nội 36 phố phường ngày xưa của Thạch Lam đâu rồi ?
Tình già